باغبانی سبز
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

کشور ایران دارای تنوع زیستی بسیار متنوعی است و متاسفانه برخی از گیاهان بومی آن مورد بی‌مهری و بی‌توجهی قرار گرفته‌اند. گیاهانی که به دلیل سازگاری با محیط زیست طبیعی کشورمان اگر تحت کشت و پرورش قرار گیرند نقش بسیار مهمی را در ایجاد فضای سبز و تولیدات گیاهی خواهند داشت. در این قسمت سعی شده است تا برخی از گیاهان کمیاب و نادر ایران معرفی شوند و امید است اطلاعات موجود، مورد استفاده دوستان عزیز قرار گیرد.


 

دوستان عزیز. خواهشمندم مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم. 

سوسن چلچراغ

سوسن چلچراغ با نام علمی  Lilium Ledebourii گیاهی از خانواده سوسن است که نام آن از نام کارل فردریک ون لدبور Carl Fredrich von Ledebour گیاهشناس آلمانی - استونیایی تبار که از 1785 الی 1851 می زیست انتخاب شده است.

سلسه =گیاهان، شاخه=گیاهان گلدار، راسته=سوسن‌سانان، تیره=سوسنیان، زیرخانواده =Liliodeae ، جنس(سرده) = سوسن، گونه = Lilium ledebourii

عکس از: ایمان میراب زاده

سوسن چلچراغ بومی منطقه ای است که 2100 متر از سطح دریا ارتفاع دارد .  موطن این گیاه در ناحیه تالش در آذربایجان و ناحیه داماش (از روستاهای ییلاقی دهستان جیرنده بخش عمارلو، شهرستان رودبار- این روستا رد حدفاصل جاده رشت به تهران بین لوشان و منجیل قرار دارد) در بخش  عمارلو استان گیلان (نیمه خاوری شهرستان رودبار جهت شمالی شهر لوشان)  است و در جایی دیگر از کره زمین یافت نشده است و از جمله گیاهان نادر ایران محسوب می‌شود . سوسن چلچراغ از اواخر اردیبهشت تا اواسط خرداد گل می‌دهد. به دلیل وجود این گل ناحیه داماش توسط اداره حفاظت محیط زیست کنترل و حفاظت می شود. در زمان گلدهی این گیاه، منظره بسیار شکوهمند در این منطقه بوجود می‌آید.

سوسن چلچراغ گیاه علفی پایدار است که 150-50 سانتیمتر ارتفاع دارد. پیازهای زرد رنگ آن بیضی شکل و به قطر 7-5 سانتیمتر هستند و از چندین قطعه تشکیل شده اند و پوسته‌ها در قسمت وسط عریضتر هستند. ساقه قوی و مستقیم است. برگها مستقیم و راست می‌ایستند و در لبه برگها موهای نرمی وجود دارد. پهنک برگ در تمام طول خود عرض یکسانی دارد و یا در قسمت وسط عرض آن بیشتر می‌شود.برگها 14-10 سانتیمتر طول و 2-1 سانتیمتر عرض دارند.

نوع ایرانی این گیاه معمولا از هفته آخر خرداد گل می‌دهد و گلها تا نیمه تیر ماه باقی می مانند. گل‌آذین گیاه خوشه مرکب است که از یک تا پانزده گل بر روی آن وجود دارد. گلها تقارن شعاعی دارند و در اطراف آنان گلبرگ نماهایی به طول 13 سانتیمتر وجود دارد. برگواره ها در قسمت وسط عرض بیشتری دارند و نوک آنها آبی رنگ است. شش عدد گلبرگ‌نما که انحنای بسیار زیبایی دارند جلب توجه می‌کند و تاجی به قطر 6-4 سانتیمتر می‌سازند. رنگ زمینه گل سفید است و در قسمت پایه سبز رنگ و در قسمت نوک گلبرگ‌نماها ارعوانی رنگ است. میله پرچم سبز و دانه‌های گرده قرمز روشن هستند. کپسول دانه شش ضلعی به طول 4.5 -3 سانتیمتر و و عرض 3.2 -2.5 سانتیمتر است. دانه‌ها تا شهریور می‌رسند . بعد از روییدن بذرها، لپه گیاهچه در روی خاک قرار می‌گیرد.این گیاه نیازمند مکانی خشک و آفتابگیر است که از زهکش خوبی نیز برخورد دار باشد. در واقع به خیس ماندن بستر کاشت حساس است.

در  بهار 1391 (ژوئن سال 2012 )نمونه‌هایی از این گیاه توسط دکتر آصف محقق و قارچ‌شناس در جنگل واز واقع در منطقه نور استان مازنداران (ارتفاع 1670 متری از دریا) کشف شد.

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Lilium_ledebourii

http://flickrhivemind.net/Tags/damash/Recent

http://www.rareplants.co.uk/product.asp?P_ID=2031&strPageHistory=related

 

جامهای زرین

جنس جام زرین با نام علمی  Sternbergia به طور کل 8 گونه دارد که به طور عمده در نواحی مدیترانه شرقی وجود دارند و 3 گونه از آن در ایران نیز یافت می‌شوند. گونه‌های این گیاه ممکن است با گلهای حسرت یا زعفران اشتباه شوند ولی هیچ یک از گونه‌های گل حسرت در ایران گلهای زرد رنگ ندارد. زعفرانها نیز با داشتن 3 پرچم (گلهای جام زرین شش پرچم دارند )و همچنین کورم (جام زرین پیاز دارد) و برگهای بسیار باریکتر قابل تشخیص هستند. جامهای زرین گیاهانی پیازدار با برگه‌های قاعده‌ای خطی هستند که گلهای منفرد آنها بر روی یک ساقه گل کوتاه قرار گرفته است. ساقه گل گاهی زیرزمینی است و بوسیله یک پوشش محافظ لوله‌ای سبز مایل به سفید حفاظت می‌شود. گلپوش افراشته زرد رنگ زنگوله‌ای شکل است و قطعات تشکیل دهنده آن بصورت یک لوله بلند در قاعده به هم متصل می‌شوند. لازم به ذکر است که تمامی گونه‌های جنس جام زرین گلهای زرد رنگ ندارند. گونه Sternbergia candida  که در ترکیه یافت می‌شود گلهایی سفید رنگ دارد.

سلسله=گیاهان راسته=مارچوبه سانان تیره =نرگسیان زیرخانواده Amaryllioideae   جنس=جام زرین گونه= هشت گونه که سه گونه موجود در ایران در ادامه معرفی می‌شوند.

جام زرین پاییزه  (نام علمی Sternbergia lutea )

این گیاه با نامهای نرگس پاییزه، سوسن دشت، نرگس زمستانه و گل حسرت زرد پاییزه نیز شناخته می‌شود . این گیاه از نواحی غربی مدیترانه تا تاجیکستان در آسیای مرکزی مشاهده شده است. که معمولا در خاکهای شنی رشد می‌کند و زهکش خوب بستر کاشت، وجود دوره‌ای گرمای خشک در تابستان و خاکهای آهکی برای گلدهی آن توصیه می‌شود. قسمت هوایی این گیاه در تابستان از بین می‌رود و با آمدن فصل پاییز برگها اولین عضوی هستند که شروع به رشد می‌کنند. عرض برگها 12 میلیمتر است که در طی زمستان نیز سرسبز باقی می‌مانند. بعد از برگها گلهایی به رنگ زرد تیره ظاهر می‌شود که گلها شش عدد پرچم دارند و گلبرگ‌نماهایی که 3.5 -3 سانتیمتر طول دارند. بنابراین فصل گلدهی آنان مهر ماه است. ارتفاع جام زرین پاییزه ۱۰ سانتیمتر است. این گونه به دو دلیل از گونه جام زرین کورش قابل شناسایی است:1-  گل‌هایی تا حدودی کوچکتر از جام زرین کورش و به رنگ زرد خالص دارد 2- گلها واقع بر روی یک ساقه هستند که تا بالای سطح خاک رشد می‌کنند. میوه کپسول آن نیز در بهار کامل می‌گردد اما تکثیر آن از طریق کاشت پیازها در دوران خواب آنان در اواخر تابستان و یا اوایل پاییز است. البته می‌توان آن را زمانی که برگها از بین می‌روند یعنی اواخر بهار نیز با استفاده از پیازهایش تکثیر کرد. این گونه خیلی به ندرت در شمال شرقی ایران یافت می‌شود.

جام زرین گلستان(نام علمی Sternbergia fischeriana )

این گیاه بومی ترکیه، ایران و عراق است که از لحاظ ظاهری شبیه جام زرین پاییزه است.این گیاه در تپه‌های خشک سنگی و یا پوشیده از علف می‌روید. 15 سانتیمتر ارتفاع دارد و آفتاب کامل را می‌پسندد. در واقع پیاز آن به گرمای خشک تابستان احتیاج دارد تا بتواند در اواسط الی اواخر زمستان  یعنی در بهمن و اوایل اسفند گل دهد. از گیلان تا گرگان پراکنده بوده و در پارک ملی گلستان نیز نمونه‌ای خاص از آن که دارای گل‌های زوج است یافت گردیده که به نام «گلستان» پرورش داده شده‌است.

جام زرین کورش( نام علمی  Sternbergia clusiana )

بومی ایران ، ترکیه، اردن و فلسطین است. ارتفاع گیاه ۸ سانتیمتر است. گل‌های زرد طلایی رنگ بزرگ واقع بر روی یک ساقه گل زیرزمینی، مانند گل حسرت در فصل پاییز ظاهر می‌شوند و در این زمان هیچگونه اثری از برگ مشاهده نمی‌شود. لولهٔ گل در این گونه بطول ۴ تا ۷ سانتیمتر و لبه‌های آزاد آن بطول ۴ تا ۶ سانتیمتر و بعضی مواقع بلندتر است. شش عدد برگ دارد که عرض آنان   ۱۰ تا ۲۰ میلیمتر است و همراه با میوه کپسول در بهار ظاهر می‌شود. این گونه در دامنه‌های خشک و سنگلاخی سلسله جبال زاگرس از ارومیه تا ناحیهٔ شیراز می‌روید. فصل گلدهی مهر و آبان ماه است.

 از راست به چپ تصویراول:جام زرین پاییزه- تصویر دوم: جام زرین گلستان-تصویر سوم:جام زرین کورش

منابع

پروندلبو و هانس رونه‌مارک. لاله‌ها و زنبق‌های ایران و گونه‌های مجاور. چاپ اول. تهران: موسسه گیاه‌شناسی ایران، ۱۳۵۵.

http://fa.wikipedia.org

http://www.armeniapedia.org/wiki/Sternbergia_fischeriana

http://en.wikipedia.org/wiki/Sternbergia_lutea

http://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/Sternbergia

 

سنبلک چالوس

سنبلک چالوس(نام علمی Muscari chalusicum) متعلق به جنس کلاغک (muscari)  است. این جنس در حدود 40 گونه دارد که  7 گونه از آن در ایران نیز یافت می شوند و به نظر می رسد یکی از این گونه ها که به سنبلک چالوس معروف است فقط در دره چالوس (واقع در جلگه میانی سواحل دریای خزر در استان مازندران) یافت می‌شود.

سلسله= گیاهان، راسته=مارچوبه سانان، تیره =Hyacinthaceae ، جنس= کلاغک، گونه= M.chalusicum

البته به دلیل برخی از خصوصیات این گیاه همانند گلهای زنگوله‌ای شکل و لبه های نسبتا بزرگ گلپوش ، این شک وجود دارد که آیا این گیاه متعلق به جنس کلاغک هست یا خیر؟ این گیاه علفی و چند ساله  30 -12 سانتیمتر ارتفاع دارد و طول قطعات گلپوش (مجموعه کاسبرگها و گلبرگها)در حدود 6 میلیمتر است. گل‌آذین خوشه‌ای و چندین گل بر روی آن وجود دارند و گلگهای انتهایی کوچکتر هستند. گلها معطر هستند و 6 عدد گلبرگنما دارند. 6 عدد پرچم وجود دارد که بساک به رنگ آبی تیره است. رنگ گلها نیز از ابی روشن تا فیروزه‌ای متغیر است. گلها در اسفند و فروردین ماه شکوفا می‌شوند.میوه از نوع کپسول است اما برای تکثیر این گیاه از پیاز آن استفاده می‌شود. برگهای نرم و باریک این گیاه سبز-خاکستری است که گاهی ته رنگ آبی نیز مشاهده می‌شود.این گیاه در آفتاب کامل و یا سایه-آفتاب که بستر کاشت زهکش خوبی فراهم کند به خوبی می روید و تا 30- درجه سانتیگراد را تحمل می‌کند. رشد این گیاه کند است و افرادی باید اقدام به پرورش آن نمایند که صبر و حوصله کافی داشته باشند. در زبان انگلیسی به این گیاه Chalus grape hyacinth  نیز می‌گویند.

منابع:

روندلبو و هانس رونه‌مارک. لاله‌ها و زنبق‌های ایران و گونه‌های مجاور. چاپ اول. تهران: موسسه گیاه‌شناسی ایران، ۱۳۵۵.

http://allthingsplants.com/plants/view/243387/Grape-Hyacinth-Muscari-chalusicum/

http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=3455

http://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/Muscari

http://fa.wikipedia.org/wiki

لاله واژگون حنایی

در جنس لاله واژگون در حدود 100 گونه گیاه پیازدار وجود دارد که بومی مناطق مختلف در نمیکره شمالی هستند و 15 گونه از ان تا کنون در ایران شناسایی شده است. گلهای اغلب این گیاهان به شکل زنگونله یا استکانی شکل و سر به زیر هستند. معمولا عطر گلها نامطبوع و شبه پشم خیس حیوانات و یا فضولات حیوانی است. از جمله معروفترین گونه‌های موجود در ایران می‌توان به Fritillaria imperialis معروف به اشک مریم (گل اشک یا تاج قیصر) اشاره کرد که این نمونه نیز متاسفانه به دلیل مصرف بیش از اندازه به عنوان شاخه گل بریده در معرض خطر قرار گرفته است(تصویر زیر).

یکی در از انواع لاله‌های واژگون، لاله واژگون حنایی است (تصاویر زیر) که موطن آن غرب ایران و شمال و غرب شهر اصفهان در علفزارهای صخره‌ای که در زمان گلدهی آب و هوایی مرطوب و در تابستان آب و هوایی خشک و 3000-2500 متر از سطح دریا ارتفاع دارند، معرفی شده است. قطر پیازها 2 سامنتیمتر و ارتفاع ساقه‌های این گیاه 25-15 سانتیمتر است. برگها 8-3 عدد، به رنگ سبز روشن و متناوب هستند  و دو برگواره نیز در پایه هر دمگلچه وجود دارد. تعداد گلها از 1 الی 8 متغیر و معمولا دو عدد است. گل‌آدین از نوع خوشه با ساقه بلند و گلها زنگوله‌ای شکل هستند. گلها ارغوانی رنگ هستند و با نزدیک شدن به نوک گلها رنگ زرد غالب می‌شود. البته چنین ترکیب رنگی در گونه Fritillaria michailovskyi نیز وجود دارد اما گلهای گونه لاله واژگون حنایی نسبت به گونه یاد شده بیشتر باز و شکفته می‌شوند، حالت دایره ای گلهایش بیشتر است و برگهایش عریض‌تر و انحنای بیشتری دارد.  همچنین نمونه‌هایی از لاله واژگون حنایی وجود دارند که گلهای زرد رنگ دارند نیز وجود دارد. گلبرگ‌نماها (اعضا مختلف گل که شبیه گلبرگها شده‌اند ) 2.8-1.6 سانتیمتر طول دارند . به نظر می‌رسد در مقایسه با سایر لاله‌های واژگون، لاله واژگون حنایی در طی زمان رشد به رطوبت بیشتری نیاز دارد بنابراین در صورت پرورش آنان، آبدهی منظم را فراموش نکنید. اگرچه استفاده از پیاز این گیاه یکی از راهکارهای تکثیر آن است اما از بذر آنان نیز می‌توان استفاده کرد. زمانی که فصل گلدهی تمام شد می بایست گلبرگها خشکیده را که می‌توانند موجب شیوع بیماری قارچی بوترتیس شوند را به طور مرتب از بوته گیاه جدا کرد. نیام (میوه خشک یک برچه ای حاوی تعدادی بذر) را باید باقی گذاشت تا متورم شود و سپس آنها را از گیاه جدا نمود. یکی از آفات مهم این گیاهان سوسک قرمز رنگ سوسن است که می‌تواند گیاهان لاله واژگون را مورد حمله قرار دهد.

 منابع:

http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Fritillaria/reuteri

http://www.srgc.org.uk/bulblog/log2008/090408/log.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Fritillaria

http://www.rareplants.co.uk/product.asp?P_ID=3690&strPageHistory=related

 

نجم آبی (سیلا)

گیاه نجم آبی (سیلا) گیاهی پیازی و چند ساله است. این گیاه بومی جنوب شرقی روسیه، جزایر کائوکاسوس و ترکیه است و بر خلاف نام گونه آن (Siberia) بومی منطقه سیبریه (واقع در شمال روسیه) نمی‌باشد.

تصویر گیاه نجم آبی گیلانی Scilla siberica در پارکی در کشور لهستان

سلسله=گیاهان، راسته=مارچوبه سانان، تیره=Asparagaceae زیرخانواده=Scilloideae ، جنس=نجم‌آبی ، گونه= گونه‌های مختلفی دارد که سه نمونه از آنان در ایران نیز به شکل طبیعی رویش می‌کنند.

نجم آبی گیلانی (نام علمی :Scilla siberica)

این گیاه را می‌توان در قسمت‌های فوقانی جنگل‌های راش در ارتفاع 2000-800 متر و یا بالاتر در استان گیلان و در نواحی مجاور آن در استان آذربایجان یافت. ارتفاع گیاه 20-10  و سانتیمتر است. برگها یک سانتیمتر عرض دارند و تا حدودی بر روی خاک می‌افتند که از مشخصات این گیاه محسوب می‌شود. ساقه گل ایستاده به رنگ سبز مایل به ارغوانی است و دارای گل آذین خوشه‌ای متشکل از 5-2 گل است . گلها شش عدد گلبرگ  به رنگ آبی روشن و شش عدد کاسبرگ دارند . قطعات گلپوش 15 میلیمتر طول دارند و عرض دهانه گل 1.5 سانتیمتر است. به طور معمول گلها شکل لیوان و زنگوله هستند اما زمانی که شدت نور خورشید کم است گلبرگها به شکل افقی قرار می‌گیرند. گلها معمولا آبی هستند اما ارقام سفید رنگ نیز وجود دارد.  گلها در ابتدای بهار و اواخر زمستان زمانی که برفها در حال آب شدن هستند باز می‌شوند و بعد از اتمام گلدهی ساقه‌ گل به صورت نیام  در می‌آید که بعد از مدتی و با بلوغ کپسول رنگ آن به ارغوانی تعییر می‌یابد و زمانی که نیام باز می‌شود دانه‌ها کوچک و قهوه‌ای تیره باز می‌شود. زمانی که دانه‌ها به بلوغ می‌رسند رنگ برگهای گیاه روشن‌تر می‌شود و گیاه تا بهار سال بعد وارد خواب زمستانی می‌شود. این گیاه به سرما مقاوم است  امکان تکثیر گیاه سیلا توسط بذر آن وجود دارد و همچنین می‌توان اواخر تابستان و یا اوایل پاییز که گیاه در حال خواب است ، پیازهای آنرا در عمق 10-8 سانتیمتری بستر کاشت قرار داد . بستر کاشت از حاصلخیزی میانه و زهکش خوب برخوردار باشد و مکان کاشت نیز می‌تواند از آفتاب کامل یا نیمه سایه-نیمه آفتاب برخوردار باشد. بستر کاشت نباید خشک شود و گیاهب به رطوبت مداوم خاک نیازمند است. گیاه سیلا را می‌توان توسط بذر آن تکثیر کرد. قسمتهای مختلف گیاه سمی است و دست زدن به گیاه ممکن است در برخی افراد موجب آزردگی پوست و یا دیگر واکنشهای آلرژی و حساسیت شود.

نجم آبی لب برگشته (نام علمی:Scilla hohenackeri)

این گیاه بومی جلنگلهای دریای خزر است و معمولا در شکافهای دیواره‌های صخره‌ای می‌روید. این گیاه در حدود 30 سانتیمتر می‌رسد . عرض برگهای آن 20 میلمتر و عرض قطعات گلپوش 20 میلیمتر طول دارند. برگهای آن تا آمدن فصل بهار ظاهر نمی‌شوند و  فصل گلدهی ان فروردنی است. گل‌اذین از نوع سنبله با غنچه‌هایی بزرگ و زنگلوله‌ای شکل است.

نجم آبی ایرانی ( نام علمی : Scilla persica)

در چمنزارهای مرطوب استان کردستان وجود دارد . این گیاه 40-30 سانتیمتر ارتفاع و تعداد زیادی برگهایی دارد که عرض کمی دارند و راست می‌ایستند. گل‌آذین گیاه خوشه‌ای و تعداد زیادی گل با اندازه کوچک دارد که در ماه اردیبهشت شکوفا می‌شوند . ساقه هر گل بلند است و گلها آبی رنگ هستند. حتی گلهایی که در انتهای گل‌آذین قرار دارند شکوفا می‌شوند .

تصاویر از راست به چپ: نجم‌آبی گیلانی-نجم آبی لب برگشته- نجم‌آبی ایرانی (تصویر آخر از Ronald Lasure)

 

منابع:

http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=4123

http://en.wikipedia.org/wiki/Siberian_squill

http://davesgarden.com/guides/pf/go/766/

http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/r160/scilla-siberica-spring-beauty.aspx

http://rareplants.co.uk/product.asp?P_ID=2608&strPageHistory=related

http://rareplants.co.uk/product.asp?strParents=&CAT_ID=124&P_ID=2675

[ ۱۳٩۱/٦/۱٠ ] [ ٥:۱٦ ‎ب.ظ ] [ آزاده رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
موضوعات وب
RSS Feed

Google

در اين وبلاگ