یوکا Yucca به خانواده Asparagaceae و راسته Asparagales تعلق دارد و بومی آمریکای شمالی، جنوبی و مرکزی است.50-40 گونه مختلف در این خانواده وجود دارند که همگی گیاهانی همیشه سبز، سرسخت با برگهایی شمشیر مانند و محور گل آذین بلندی هستند که بر روی آنان گلهایی سفید یا کرم رنگ ظاهر می شود.برخی از انواع این گیاه به عنوان گیاه زینتی(همانند Yucca filamentosa,Yucca flaccida,Yucca gloriosa و Yrecurvifolia ) و برخی دیگر به دلیل مصرف غذایی(استفاده از میوه ها، بذرها، ساقه گلدهنده و حتی گلها) و مصرف در صنایع بهداشتی (مثلا از ریشه هایی Yucca elata شامپو تهیه می شود)پرورش داده میشوند. 


دوستان عزیز.  خواهشمندم مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی‌برداری و انتشار  نفرمایید.سپاسگزارم.

 از جمله محبوترین گونه هایی که به شکل زینتی مورد استفاده قرار میگرند عبارتند از :

Yucca filamentosa که در زبان انگلیسی با نام Adam's needle نامیده میشود. این گیاه معمولا بدون ساقه باقی می مانند و به شکل بوته رشد می کند و به ارتفاع حدود 75 سانیتمتر می رسد. به طور کل گیاه مقاومی است و با از سایر جنسهای زینتی این گیاه به دلیل وجود زوائد سفید رنگ حاشیه برگ شناخته می شود. ساقه گل می تواند حتی تا 3 متر هم رشد کند و در اوایل تابستان گلهای سفید رنگی ایجاد می شوند که در شب هنگام عطر ملایمی از خود تولید می کنند.

Yucca flaccida که با نام انگلیسی needle palm شناخته می شود و حدود 60 سانتیمتر رشد می کند و برگهایی به بلندی 55 سانیتمتر دارد و در تابستان گل آذینی به طول 150 سانتیمتر با گیهالیی سفید کرم رنگ تولید می کند.

Yucca gloriosa با نام انگلیسی Spanish dagger (البته اسامی دیگری هم برای این گیاه وجود دارد مثل ,palm lily,Roman candle,  Adam's needle و غیره) که می تواند تا حدود 5 متر نیز رشد کند. این گیاه معمولا بعد از مدتی دارای چند ساقه می شود و برگهایی باریک آن می تواند تا حدود 50-30 سانتیمتر به عرض 3.5-2 سانتیمتر رشد کند. در اواخر تابستان گل آذینی به طول 2.5 متر شکل می گیرد که گلهایی زنگوله ای و سفید رنگ روی آن شکل می گیرند. این نمونه حتی تا 20- درجه سانتیگراد هم سالم باقیمانده و به برگهای سبز آن صدمه ای وارد نمی شود.

 

Yucca recurvifolia  (مترادف با Y.gloriosa tristis)با نام انگلیسی curve-leaf yucca و یا pedulous yucca  شناخته می شود و ساقه گیاه می تواند به طول 1.5-1.3 سانیتمتر نیز برسد.

 

شرایط نگهداری یوکاهای مختلف به عنوان گیاه گلدانی، همانند یکدیگر است. بهترین شرایط محیطی برای رشد و پرورش این گیاهان عبارتند از:

آبیاری: این گیاه تا حدودی به خشکی مقاوم است اما خشکی کشیدن بیش از اندازه گیاه و عدم آبیاری به موقع گیاه منجر به سوختن نوک و حاشیه برگها می‌شود. البته چگونگی کیفیت اب نیز در بروز چنین مشکلی نقش دارد زیرا استفاده از ابهای حاوی فلوراید نیز چنین مشکلی را ایجاد می‌کند. یوکا به آبیاری زیاد و خیس و غرقابی شدن بستر کاشت بسیار حساس است و این مسئله بیماری احتمال پوسیدگی ریشه و ساقه را افزیش می‌دهد و می‌تواند موجب سیاه شدن کلیه برگهای یک شاخه شود. بنابراین زمانی که سطح بستر گلدان تا عمق حدود 3-2 سانتیمتری خشک شد گیاه را آب دهید. همچنین زمانی که نور کم است (بخصوص در فصول پاییز و زمستان ) برای جلوگیری از شیوع پوسیدگی ساقه و ریشه، بگذارید تا حدود 70٪ خاک گلدان خشک شود . یوکا به خشکی هوا مقاوم است با این حال در روزهای گرم تابستان غبارپاشی روزانه به شادابی آن کمک می‌کند.

نور: روزانه حداقل به 3 ساعت نور کامل نیاز دارد و بیش از این نیز به رشد گیاه کمک می‌کند. محیط سایه را برای مدت کوتاهی می‌تواند تحمل کند اما به تدریج برگهای زیرین شروع به زرد شدن و ریزش می‌کنند اگر گیاه شما مدتی در محیط کم نور سپری کرده و قصد دارید که آنرا به محیطی پر از نور ببرید به تدریج این کار را انجام دهید در غیر اینصورت ممکن است که در ناحیه پشت برگها نواحی سفید رنگی تشکیل شود. اگرچه نور دوست است اما نور شدید در ظهرهای گرم تابستان موجب پریدگی رنگ برگها و سوختگی آنان می‌شود.

دما: طیف دمایی گسترده ای را تحمل می‌کند و بین 2- الی 32 درجه مشکلی را برای این گیاه بوجود نمی‌آورد. گرمای هوا در طی فصول کم نور همانند زمستان یکی از دلالیل خشک شدن برگها در زمستان است.

خاک:به خاکی سبک با زهکش خوب نیاز دارد تا آب اضافی از محیط اطراف ریشه خارج شود بنابراین کاربرد شن در ترکیب بستر کاشت این گیاه بسیار کمک می‌کند. به عنوان مثال می‌توان از ترکیب دو قسمت شن+یک قسمت خاک برگ+1 قسمت خاک معمولی + 3 قسمت پیت استفاده کرد. کمبود عناصر غذایی موجب کاهش رشد ، ریز ماندن برگهای جوان و رنگ پریدگی آنان می‌شوود. در طی فصل رشد می‌توان ماهی یک بار با کودهای مخصوص گیاهان زینتی آن را غذادهی کرد. یوکا گیاهی کند رشد است و لازم نیست که هر ساله گلدان آن عوض شود. زمانی که ریشه‌های یوکا از منافذ زیر گلدان بیرون آمدند زمان تعویض گلدان است که در بهار باید انجام شود. اگر گلدان بیش از اندازه بزرگ و سنگین است می‌توان خاک سطحی آنرا با خاکی تازه و غنی تعویض کرد. توجه کنید که در زمان تعویض گلدان، گلدانی را که بیش از اندازه برای گیاه بزرگ است را انتخاب نکنید در غیر اینصورت گیاه بعد از مدتی خود را خواهد انداخت.

تصویر فوق: ریشه ها تمامی فضای داخلی را اشغال کرده اند و به شکل آن درآمده‌اند.  گلدان این گیاه باید عوض شود.

آفات و بیماری: لکه برگی یکی از بیماریهای قارچی که البته عوامل قارچی مختلفی باعث آن می‌شود و در طی آن زخمهایی بر روی برگها ایجاد می‌شود اما بر اساس نوع قارچ ممکن است رنگ زخمها متفاوت باشد. مثلا قارچ Coniothyrium  موجب بروز زخمهای زرد رنگ با اندازه 25-2 میلیمتر بر روی برگ بخصوص برگهای مسن تر گیاه می‌شود زخمها به تدریج بزرگتر و قهوه‌ای رنگ می‌شوند و معمولا بر روی سطح رویین برگ تشکیل می شوند.گاهی هاله ای زرد رنگ نیز در اطراف لکه های قهوه ای رنگ شکل می گیرد. سرعت شیوع این لکه ها از برگی به برگ دیگر نسبتا زیاد است. قارچ Cercospora لکه هایی زرد و گاهی با ته مایه ای از رنگ نارنجی را ایجاد می کند که هاله ای با رنگ تیره تر آنرا احاطه کرده است. لکه ها می توانند به قطر حدود 0.5 سانتیمتر برسند و کرم الی قهوه ای رنگ بشوند.  قارچ Cytosporina لکه‌هایی به رنگ خاکستری و حاشیه هایی قهوه‌ای بخصوص در نوک و حاشیه برگها ایجاد می‌کند و به تدریج موجب زوال و از بین رفتن برگ می‌شود. مکانهایی با تهویه نامناسب هوا و خیس شدن برگسار در زمان آبیاری از جمله دلایل شیوع این بیماری هستند.

تصاویر فوق: نمونه هایی از بیماری لکه برگی قارچی با عامل Coniothyrium 

پوسیدگی ساقه فوزاریوم یکی از شایعترین بیماریهای یوکا بخصوص قلمه های این گیاه است که موجب پوسیدن ساقه از قسمت پایین گیاه پژمردگی و از بین رفتن گیاه خواهد شد. سوختگی جنوبی Southern Blightبا قارچ Sclerotium rolfsii‌ به تمامی قسمت های گیاه بخصوص ساقه حمله می‌کند و موجب پوسیدن و از بین رفتن آنان می‌شود. استفاده از بسترهای کشت ضدعفونی شده، عدم خیس شدن برگسار در حین آبیاری، عدم خیس و غرقاب شدن بستر کاشت و در نهایت بکارگیری قارچکشهای مناسب از جمله راهکارهای مبارزه با بیماریهای قارچی هستند. از آفات این گیاه می‌توان به شپشک آرد آلود اشاره کرد که در زیر برگها و بر روی ریشه گیاه فعالیت می‌کند موجب ضعف رشد زردی برگسار ریزش برگسار و حتی مرگ گیاه می‌شود. کنه های گیاهی از دیگر آفات این گیاه هستند که آنها نیزبه دلیل مصرف شیره گیاهی موجب ضعف گیاه زردی برگسار و ریزش برگها می‌شوند. آفت دیگر یوکا تریپس است از شیره گیاه تغذیه می‌کند برگها چروکیده و بدشکل می‌شوند و لکه‌های خاکستری نقره‌ای بر روی برگ شکل می‌گیرد.

تکثیر: جداسازی پاجوشها یکی از روشهای تکثیر این گیاه هستند. پاجوش گیاهان کوچکی هستند که از روی ریزومهای(ساقه های زیرزمینی) گیاه مادری شروع به رشد کرده اند و می توان آنان را از گیاه مادری جدا کرد و به عنوان گیاه مستقل در گلدانی جداگانه کاشت کرد. زمان تعویض گلدان گیاه مادری بهترین زمان برای جداسازی پاجوشها است. ابتدا گیاه مادری از گلدان خود بیرون آورده می شود. سپس تا جایی که ممکن است باید خاک را از اطراف ریشه ها تمیز کرد. بدین منظور می توانید از جریان ملایم آب استفاده کنید تا به خوبی خاکها از روی ریشه ها پاک شوند. سپس با وسیله ای تیز پاجوش را از منطقه طوقه گیاه مادری از آن جدا کنید. توجه داشته باشید که هر پاجوش زمانی که 4 عدد برگ دارد مناسب جداسازی از گیاه مادری است. تهیه قلمه از ساقه گیاه راه دیگر تکثیر یوکا است البته اگر قلمه را از نواحی جوان گیاه تهیه کنیم (مثلا نوک ساقه) این نوع قلمه آسانتر از قلمه هایی که از قسمت پایین ساقه ها تهیه می شوند ریشه می دهند. قلمه ها به طول مختلف تهیه می شوند و حداقل طول مناسب حدود 10 سانتیمتر است. اگر از قسمت ساقه که دارای برگ است استفاده می کنید قبل از کاشت قلمه باید برگهای قسمت پاینی را جدا کنید تا بتوانید قلمه را داخل بستر ریشه زایی قرار دهید. برای قطعه کردن ساقه و جدا سازی قلمه از وسیله ای تیز استفاده کنید تا ساقه گیاه مادری آسیب نبیند. برخی از پرورش دهندگان قلمه ها را 5-4 روز در مکانی سرد و خشک و به دور از نور آفتاب قرار میدهند و اعتقاد دارند که این کار به ریشه زایی بهتر قلمه ها کمک می کند. برخی دیگر نیز اعتقاد دارند که اگر  دقیقا قبل از کاشت قلمه ها در بستر ریشه زایی  در حدود 0.5 سانتیمتر از انتهای آنان جدا شود به ریشه زایی کمک خواهد شد. همچنین فرو بردن انتهای قلمه ها در پودرهایی که با نام هورمونهای ریشه زایی معروف هستند به رشد ریشه‌ها کمک می‌کند. از محیطی سبک که نگهدارنده رطوبت است می توان برای کاشت قلمه ها استفاده کرد. بهترین محیط ریشه زایی قمله ها شن است که مرتبا باید مرطوب نگهداشته شود. ریشه زایی مناسب قلمه ها حتی ممکن است تا شش ماه طول بکشد. راه دیگر تکثیر این گیاه تقسیم کردن ریزومهای این گیاه به قطعات 7.5 سانتیمتری و کاشت آنان در بستر شنی کم عمق است. محیط کاشت را در محیطی گرم قرار دهید تا جوانه های موجود بر روی ریزومها رشد کرده و سر از خاک درآورند.

تصویر فوق: تکثیر یوکا با استفاده از قلمه. سیمهایی را که مشاهده می‌کنید برای جلوگیری از خم شدن قلمه ها استفاده شده است.

تصویر فوق: جدا کردن پاجوش از جمله راه های تکثیر این گیاه است. گیاه جوان را از ناحیه ای که کمترین اتصال را به گیاه مادری دارد جدا می کنند.

هرس: این گیاه به هرس خاصی احتیاج ندارد و فقط باید برگهای زیرین و زرد یوکاهای مسن را باید از گیاه جدا کرد. همچنین با جدا کردن برگهای زیرین یوکا می‌توان گیاهی ساقه بلند که در انتهای هر ساقه درسته ای برگ وجود دارد تربیت کرد.

تصویر فوق: قطع برگهای پایین یوکا برای تربیت گیاهانی با ساقه بلند

 

تصویر فوق: یوکا گونه Yucca gigantea در موطن خود به شکل گیاهی عظیم و درخت مانند رشد می‌کند.

تصویر فوق:گل آذین و گلهای سفید-کرم این گیاهان از جمله جاذبه های آنان به شمار می روند.

 

 

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Yucca_gigantea

http://davesgarden.com/guides/pf/go/734/

http://mrec.ifas.ufl.edu/foliage/folnotes/yucca.htm

http://houseplants.about.com/od/More_Plant_Profiles/p/Yucca-Growing-Yucca-Inside.htm

http://www.gwenshealinggarden.ca/Foliage_Plants.Yucca.htm

http://www.househunting.ca/story.html?id=897c692b-c607-4cc1-bac2-915dbee306f7

http://www.wisegeek.com/how-do-i-grow-a-yucca-elephantipes.htm

http://en.wikipedia.org/wiki/Yucca_flaccida

http://en.wikipedia.org/wiki/Yucca_gloriosa 

http://en.wikipedia.org/wiki/Yucca_recurvifolia 

http://www.greatplantpicks.org/plantlists/view/1660

http://www.plantsystematics.org/imgs/kcn2/r/Agavaceae_Yucca_filamentosa_6220.html

http://cosmosgarden.blogspot.com/2008/10/yucca-yucca-yucca.html