باغبانی سبز
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

گل شیپوری به خانواده   Araceae و راسته  Alismatales  تعلق دارد و بومی نواحی جنوبی آفریقا است.  گل شیپوری گیاهی علفی، خزاندار و یا نیمه همیشه سبز و گلدار است که شاخه گل بریده آن در بازارهای گل طرفداران بیشماری دارد و اگرچه این گیاه را می توان به عنوان گیاهی زینتی و خانگی نیز نگهداری کرد اما توجه داشته باشید که به دلیل نیاز این گیاه به محیطی نسبتا خنک برای گلدهی ، ممکن است بعد از خریداری گیاه مادری از یک نهالستان ، گلدهی آن در سالهای بعد به خوبی سال اول روی ندهد و به طور کل پرورش این گیاه به منظور گلدهی در محیط خانه و آپارتمان چندان آسان نیست اما با داشتن اطلاعاتی در رابطه با عادات و نیازهای محیطی آن می‌توان شانس خود را در پرورش این گیاه زیبا امتحان کرد و حتی در صورت عدم گلدهی فراوان  از آن به عنوان گیاهی که برگهای زیبایی دارد استفاده کرد.


دوستان عزیز.  خواهشمندم مطلب وبلاگ باغبانی سبز را کپی‌برداری و انتشار  نفرمایید. متشکرم.

برگهای این گیاه 45-15 سانتیمتر طول دارند و در بسیاری از گونه های آن لکه‌های سفید رنگی بر روی پهنه برگ نیز مشاهده می‌شود.  البته برگها در ابتدای رویش سبز رنگ هستند و بعد از مدتی لکه‌های یاد شده، بر روی آنان تشکیل می شوند.

تصویر فوق: شکل برگها در انواع مختلف شیپوری و همچنین میزان لکه های سفید رنگ آن با یکدیگر متفاوت است.

ساقه زیرزمینی آن که با نام ریزوم شناخته می شود می‌تواند در صورت عدم محدودیت مکان و همچنین عدم تقسیم در فصل تکثیر به طول 2.5-1 متر نیز برسد و اندازه آن در گیاهان جوان و یا چندساله و همچنین گونه ها و انواع مختلف گل شیپوری می تواند تا حدودی با یکدیگر متفاوت باشد.

تصویر فوق: اندازه و شکل ریزوم گیاه شیپوری از گیاهی به گیاه دیگر می تواند متفاوت باشد.

بخش رنگین گلهای زیبای این گیاه در واقع اعضایی شبیه به برگ (برگواره Spathe) هستند که گل آذین (مجموعه گلها) اصلی گیاه را که معمولا زرد رنگ و گاهی نارنجی رنگ است در بر می‌گیرند. گل آذین گیاه که شامل گلهای نر و ماده میباشد در میان برگواره قرار دارد و اغلب زرد رنگ است. گلهای نر در قسمت ابتدای گل آذین و گلهای ماده در قسمت پایین گل آذین قرار دارند.

تصویر فوق: جایگاه قرار گیری گلهای نر و ماده در گیاه شیپوری. قسمت سفید رنگ تصویر که با نام گل شناخته می شود در واقع برگواره است که گل اصلی (قسمت زرد رنگ) را در بر می گیرد.

برگواره گل شیپوری نیز در گونه های مختلف این گیاه به رنگهای سفید، زرد، صورتی ، قرمز و ارغوانی و یا مخلوطی از دو  رنگ (بخصوص در انواع دورگه و اصلاح نژاد شده آن) مشاهده می شود. بخشهای مختلف این گیاه سمی است و مناسب مصرف نمی باشد. این گیاه در زبان انگلیسی arum lily (برای گونه(Z.aethiopica  calla و calla lily (برای گونه Z.elliottiana و Z.rehmannii) خوانده می شوند.

گونه های گل شیپوری

اگرچه گونه Zantedeschia aethiopica و دورگه‌های حاصل از آن که عموما با نام Zantedeschia hybrida شناخته می‌شوند، نمونه‌هایی هستند که بیش از دیگر انواع این گیاه مورد کشت و پرورش قرار می گیرد اما گونه های دیگری از این گیاه نیز مورد توجه برخی از پرورش دهندگان قرار گرفته اند .لازم به ذکر است که تنها از روی رنگ گلهای شیپوری نمی‌توان گونه آن را تشخیص داد بلکه موارد دیگری همانند شکل برگها، لکه های موجود بر روی برگها، شکل برگواره و گل آذین، ارتفاع گیاه و یا اندازه ریزوم و ... نیز در تشخیص گونه و نوع این گیاه مهم و موثر هستند.

برخی از معروفترین گونه های گل شیپوری عبارت است از :

Zantedeschia aethiopica  : از جمله متداولترین انواعی گل شیپوری است با ارتفاع 1-0.6 متر که البته در شرایط کم نور و سایه بلندتر نیز می شود و به 1.5 متر ارتفاع نیز می‌رسد و برگها به طول 45 سانتیمترو معمولا سبز ساده هستند، تولید گل می تواند کم و بیش در سراسر سال انجام گیرد اما در اوج گلدهی آن بستگی به چرخه رشد رویشی آن دارد یعنی چه زمانی گیاه در استراحت است و چه زمانی رشد رویشی و گلدهی آن روی می دهد که معمولا در اواخر زمستان و طی بهار بیشترین میزان گلدهی روی می دهد. برگواره های سفید رنگ آن 25 سانیتمتر و گل آذین زرد رنگ آن 90 میلیمتر طول دارد . در ارقام اصلاح نژاد شده این گونه ، نمونه هایی با برگواره های زرد صورتی و قرمز رنگ نیز وجود دارد. این گیاه با نامهای همچون Atar lily,Egyptian lily,Richardia,White arum lily شناخته می شود.

  Zantedeschia albomaculata این نوع شیپوری دارای رنگهای مختلف کرم و صورتی و یا با ته مایه ای از  رنگ نارنجی است و بر روی برگهای آن لکه ها و خطوط سفید- کرم رنگ به وضوح دیده می شوند.

 Zantedeschia elliottiana با نام Golden Arum lily شناخته می شود که برگواره هایی زرد رنگ دارد و در طی تابستان گل می دهد.

 Zantedeschia jucundaگلها بزرگ و زرد رنگ است و زیاد مورد کاشت و پرورش قرار نگرفته است.

 Zantedeschia odorata از نظر ظاهری بسیار شبیه Zantedeschia aethiopica  است اما طبیعتی خزندار دارد و گلهای آن نیز  معطراست.

Zantedeschia pentlandii  گلهای بزرگ و زرد رنگ دارد و با نام arum lilies خوانده می شوند.

 Zantedeschia rehmannii این گونه از گل شیپوری در تابستان گل می دهد و رنگ گلها صورتی رنگ مایل به ارغوانی است. حدود 40 سانتیمتر ارتفاع و 30 سانتیمتر عرض دارد. به سرما بسیار مقاوم است و تا 25- را تحمل می کند.

 Zantedeschia valida رنگ برگواره سفید است که گاهی ته مایه ای ار رنگ ارغوانی در قسمت داخلی و پایه برگواره نیز مشاهده می شود.

توجه داشته باشید که در تصاویر فوق برخی از نمونه های گونه های یاد شده نشان داده شده اند و تصاویر نمایش داده شده، تمامی رنگهای موجود در آن گونه از گیاه شیپوری را نشان نداده است.

چرخه رشد و دوران استراحت گیاه شپیوری

از آنجاییکه این گیاه به محیطی خنک و مرطوب نیاز دارد بنابراین در طی فصل گرم و خشک تابستان به دوران خواب و استراحت فرو می رود. البته این مسئله ثابت و همیشگی نیست و در واقع چگونگی دریافت آب و به بیان دیگر خشکی کشیدن گیاه تعیین کننده اصلی دوران استراحت آن است و نه درجه حرارت محیط . بنابراین اگر در طی تابستان به خوبی گیاه آبیاری شود اما در طی پاییز و زمستان آبیاری را کاهش دهیم، دوران استراحت گیاه را می توان از تابستان به زمستان تغییر داد. با طی شدن دوران رشد و نزدیک شدن به دوران استراحت، برگهای گیاه زرد می شوند و آبیاری گیاه  کاهش می یابد و با خشکیدن کامل برگها آبیاری را باید متوقف کرد و فقط به میزانی گیاه را آب داد که خاک به دلیل خشکی سفت و محکم نشود. همگی برگهای خشکیده را از سطح خاک جدا می کنیم .

تصویر فوق: با فرا رسیدن دوران استراحت و بعد از خشکیدن و زرد شدن برگها آنان را از نزدیکی سطح خاک قطع می کنیم.

در زمان استراحت گیاه می‌توان نسبت به تعویض گلدان و تقسیم ریزوم آن اقدام کرد.  لازم به ذکر است که اگر آبیاری گیاه ادامه یابد و گیاه خشکی نکشد به دوران استراحت نیز فرو نمی رود حالتی همیشه سبز را در سراسر سال حفظ می کند. در دوران استراحت گیاه می توان ریزومها را از خاک نیز درآورد و در مکانی خنک و خشک با دمای 10-4 درجه سانتیگراد نگهداری کرد. بکارگیری این میزان درجه حرارت در طی دوران استراحت و حداقل به مدت 12-10 هفته موجب برطرف شدن نیاز استراحت ریزومهای این گیاه و برانگیختگی جوانه های گل و در نتیجه گلدهی بهتر گیاه در طی فصل رشد آینده خواهد شد.

تصویر فوق: چرخه رشد گیاهی که از رویش بذر بوجود آمده است. در این مثال، گیاه دروان استراحت خود را در زمستان طی می کند و در اوایل بهار الی تابستان گلدهی دارد.

آبیاری: آبیاری نامناسب گیاه در طی فصل رشد، از جمله دلایل عدم گلدهی و باز نشدن غنچه های گل است. گیاه شیپوری در صورت دریافت آب به شکل مداوم رشد می کند اما در صورت وجود مقطعی کم آبی برگهای خود را از دست می دهد و در واقع به دوران استراحت خود فرو می رود اما از بین نمی رود. در طی دوران استراحت که گیاه برگهای خود را نیز از دست می دهد خاک گلدان را فقط باید در حدی که کاملا خشک نشود آبیاری کرد. بعد از طی شدن دوران استراحت  و با دریافت آب کافی و مناسب مجددا از قسمت زیرزمینی رشد آن آغاز می شود که البته آب را نیز باید به تدریج افزایش داد یعنی هر مقدار که رشد گیاه افزایش یابد آب بیشتری را نیز باید بکار برد.استفاده از حجم فراوان آب در اوایل شروع فعالیت ریزوم و رویش برگهای جوان از ریزوم گیاه، یکی از دلایل افزایش میزان پوسیدگی ریزوم و ریشه گیاه توسط قارچهای مختلف بخصوص در شش هفته اول شروع فعالیت ریزوم است. همچنین این گیاه در زمستان به آبیاری کمتری نیاز دارد اما این به معنی خشکی دادن به گیاه نیست و خاک آن در طی فصل زمستان باید همواره از رطوبت برخوردار باشد. در واقع هر مقدار که هوای محیط سردتر باشد باید آبیاری را کم تر و هر مقدار که دمای هوا افزایش یابد باید  آبیاری را بیشتر کرد. محیط سرد و مرطوب از جمله دلایل اصلی پوسیدگی ریشه و ریزوم این گیاه است.

دما: اکثر نمونه های گل شیپوری به سرما مقاوم هستند البته این به معنی سرسبز ماندن قسمت هوایی با وجود هوای سرد نیست بلکه در صورت افت دما به حدود 12- درجه سانتگراد قسمت هوایی از بین می رود اما قسمت زیرزمینی زنده مانده و با مساعد شدن هوا رشد خود را آغاز خواهد کرد. بهترین دما برای رشد این گیاه 20-18 درجه در طی روز و 16-13 درجه در طی شب است. پایین تر بودن دمای شبانه نسبت به دمای روزانه در گلدهی این گیاه نقش مهمی دارد و این موردی است که معمولا تنظیم آن در محیط خانگی ممکن است مشکل باشد.این مسئله حتی در بروز رنگ مناسب در ارقامی که گلهایی با رنگ صورتی و نارنجی دارند بسیار مهم است. همچنین اصولا کاهش دمای شبانه بیش از این مقدار موجب سبز رنگ ماندن گلها می شود و اگرچه حداقل دمایی که به برگسار این گیاه آسیب وارد نمی اورد 10 درجه سانتیگراد است اما کاهش دما به زیر 12 درجه سانتیگراد موجب پریدگی رنگ گیاه و چروکیدگی گلها خواهد شد. .از طرف دیگر در دمای بالای 23 درجه سانتیگراد گیاه دچار استرس گرما می شود و و حداکثر دما را تا 25 درجه سانتیگراد تحمل می کنند و در دمای 28 درجه سانتگراد رشد آن متوقف می شود .محیط گرم از جمله دلایل عدم گلدهی این گیاه است .

نور : به مکانی روشن با حداقل 6 ساعت نور مستقیم آفتاب نیاز دارد که البته بهتر است در طی روزهای گرم از آفتاب بعد از ظهر حفاظت شود. نور کم محیط یکی از دلایل عدم گلدهی گیاه و همچنین رنگ نامناسب گلها و رنگ پریدگی گیاه است و گیاه برای گلدهی به نور مستقیم آفتاب نیاز دارد. توجه داشته باشید که در صورت تابش نور مستقیم آفتاب باید گیاه از آبیاری  و رطوبت مناسب خاک برخوردار باشد در غیر اینصورت به گیاه آسیب وارد خواهد شد.

خاک: خاک این گیاه باید به گونه ای انتخاب شود که رطوبت را در خود نگهدارد و سریع خشک نشود بنابراین از مخلوط دو قسمت خاک باغچه +یک قسمت کود بسیار پوسیده گاوی و یا دو قسمت پیت موس  +دو قسمت خاک باغچه + یک قسمت شن یا پرلایت می توان استفاده کرد. عمق گلدان حداقل باید 30 سانتیمتر باشد. کمبود مواد غذایی از دلایل عدم گلدهی این گیاه است می توان از کودهای محلول مخصوص گیاهان آپارتمانی هر دو هفته و یا هر هفته البته با نصف غلظت معمول استفاده کرد.

تکثیر: اصلی ترین روش تکثیر این گیاه تقسیم ریزوم (ساقه زیرزمینی) گیاه است. زیرا به مرور زمان گیاهچه های کوچکی که در واقع پاجوش هستند در کنار گیاه مادری و از ساقه زیرزمینی شکل می گیرند موجب ازدحام بوته اصلی می شوند. ازدحام گیاه مادری یکی از دلایل عدم گلدهی گیاه نیز می تواند باشد. در زمان استراحت گیاه و یا اگر گیاه همیشه سبز است در اوایل بهار ریزوم  بیرون آورده می شود و بعد از تمیز کردن خاک اطراف ریزوم و ریشه ها نسبت به تقسیم آنان و کاشت هر قسمت در گلدانی جداگانه اقدام کرد. بر روی هر قطعه از ریزوم باید حداقل یک عدد جوانه وجود داشته باشد. عمق کاشت با توجه به اندازه آنان کمی متفاوت است و معمولا در عمق  10-5 سانتیمتری کاشته می شود و باید تقریبا به شکل عمودی در خاک قرار گیرند.  عمق کم و یا زیاد ریزومها می تواند منجر به عدم گلدهی مناسب این گیاه شود. قبل از کاشت و قرار دادن قطعات ریزوم در بستر کاشت جدید، بستر کاشت را ابتدا به خوبی مرطوب کنید و اجازه دهید که آب اضافه از آنان خارج شود.  این گلدانها باید در مکانی خنک و بستر کاشتی مرطوب نگهداری شوند تا رشد خود را آغاز کنند. بذر گیاه را نیز در تکثیر آن استفاده می کنند. میوه ها وقتی می رسند زرد یا نارنجی رنگ  می شوند و بذرها را می توان از داخل آن بیرون آورد و پوشش روی آنها را تمیز کرد و در فصل بهار کاشت.عمق کاشت بسیار کم است و فقط لازم است تا لایه نازکی از بستر کاشت بر روی انان قرار گیرد. دمای مناسب سبز کردن بذر حدود 20 درجه سانتیگراد است و جوانه زنی طی چند هفته روی می دهد. حدود دو یا سه سال طول می کشد تا گیاه حاصل از رویش بذر به توانایی گلدهی برسد.

تصویر فوق: شکل گیری میوه گل شیپوری که در حالت رسیدگی کامل معمولا به رنگ زرد-نارنجی در می‌آید و بذرها در داخل این میوه ها هستند.

بیماری‌ها و آفات: از آفات این گیاه می توان به شته اشاره کرد. تریپسها می‌توانند موجب بدشکلی گلها و کاهش تشکیل گلها شوند. شپشک آردآلود نیز از جمله دیگر آفات این گیاه محسوب می شوند. در بیماری پوسیدگی پیتیوم Pythium rot ممکن است اول ریشه ها بپوسند و قسمت زیزمینی صورتی و یا زرد و بدشکل شود و بر روی آن زخمهایی آبدار شکل گیرند. بر روی ریشه ها نیز زخمهای نامنظم و خاکستری شکل بوجود می آید. شرایط گرم و مرطوب و رطوبت بیش از اندازه خاک به همراه بافت سنگین خاک و زهکش ضعیف بستر کاشت از جمله دلایل شیوع این بیماری است. در پوسدگی ریشه با عامل فیتوفترا Phytophtora root rot حاشیه برگها و یا تمامی پهنه آنان زرد می شوند و پژمرده می شوند که دلیل آن از بین رفتن سیستم ریشه گیاه به دلیل فعالیت قارچ فیتوفترا است. رطوبت بیش از اندازه بستر کاشت نیز یکی از دلایل اصلی شیوع این بیماری است. پوسیدگی طوقه با عامل ریزوکتونیا Rhizoctonia solani موجب پوسیدگی قسمت پایین ساقه و در نزدیکی سطح خاک و یا در زیر سطح خاک می شود و علائمی همانند پژمردگی و زردی برگها را بوجود می آورد.  شرایط گرم و مرطوب نیز از جمله موارد تحریک شیوع این بیماری است. پوسیدگی نرم با عامل  اروینیا Erwinia soft rot موجب پوسیدگی ریزومها می شود. البته بیماری پوسیدگی نرم توسط باکتری نیز ایجاد می شود . حاشیه برگها زرد شده می سوزند و از بین می روند و قسمتهایی از ریشه نیز می پوسد و قهوه ای رنگ می شود.

تصویر فوق: بیماری پوسیدگی نرم. در تصویر سمت راست قسمتهایی از ریشه که قهوه ای شده اند را مشاهده می کنید.

بیماریهای ویروسی نیز که اکثرا توسط شته و تریپس منتقل می شوند و موجب بدرنگی و بدشکلی گلها ، عدم شکوفایی آنان و کوتاهی قامت گیاه و بروز لکه و یا رگه های کرم-زرد و یا زخمهای قهوه‌ای رنگ بر روی برگسار می شوند.

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Zantedeschia

http://www.botany.com/zantedeschia.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Zantedeschia_aethiopica

http://en.wikipedia.org/wiki/Zantedeschia_elliottiana

http://en.wikipedia.org/wiki/Zantedeschia_rehmannii

http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=2063

http://www.plantzafrica.com/plantwxyz/zantedeschaeth.htm

http://www.kew.org/plants-fungi/Zantedeschia-aethiopica.htm

http://www.lakesidecallas.com/Growing-guide.htm

http://apps.rhs.org.uk/advicesearch/profile.aspx?pid=177

http://www.plantoftheweek.org/week112.shtml

 

 

[ ۱۳٩۱/۱٢/۸ ] [ ٤:٤٧ ‎ب.ظ ] [ آزاده رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
موضوعات وب
RSS Feed

Google

در اين وبلاگ