ختمی خیری (ختمی چینی گلسرخی) با نام علمی Hibiscus rosa-sinensis به خانواده Malvaceae و راسته Malvales تعلق دارد و بومی شرق آسیا و جزایر پاسیفیک همانند هاوایی است. این گیاه بوته  و یا درختی کوچک و همیشه سبز است که در محیط بومی خود می تواند تا ارتفاع 5 متر نیز رشد کند و در حدود 3 متر نیز به شکل عرضی فضا را اشغال نماید. گلهای زیبای این گیاه قسمتی است که بیشترین توجه را به خود جلب می کند. قطر گلهای شیپوری شکل آن معمولا در حدود 15-10 سانتیمتر است و میله پرچم قرمز رنگ و بلند آنان که انتهایی به رنگ نارنجی دارد منظره زیبایی را به وجود می‌آورد.

 


دوستان عزیز. لطفا مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم.

عمر گلهای ختمی یک یا دور روز است بنابراین اگر بعد از مدت کوتاهی پس از شکوفایی ریزش کردند این امر طبیعی است. البته این گیاه می تواند در سراسر سال گل تولید کند بنابراین وجود گلهایی با عمر یک روز مانع از عدم وجود مستمر و مداوم گل بر روی بوته این گیاه نخواهد بود. برگها به رنگ سبز تیره و با حاشیه‌ای دندانه دار هستند. در درون گلدان این گیاه معمولا در حدود 1.8 متر ارتفاع می‌یابد و در همین حدود نیز می تواند فضا را به شکل عرضی اشغال کند که البته در صورت نگهداری بسیار مناسب و بعد از گذشت چند سال به این ارتفاع دست پیدا خواهد کرد. از دیگر نامهای انگلیسی این گیاه می توان به Chinese hibiscus,China rose و Shoe flower اشاره کرد.

تصویر فوق:برگهای ختمی . به حاشیه دندانه دار و براق بودن برگها توجه کنید.

تصویر فوق: وضعیت پرچمها و مادگی این گیاه.

نمونه‌های بیشماری از این گیاه از طریق اصلاح نژاد و بخصوص عمل دو رگه گیری بسدت آمده اند به همین دلیل گلهای این گیاهان طیف رنگی گسترده ای همانند سفید، زرد، نارنجی، قرمز آتشین، صورتی و ...بجز رنگ آبی و مشکی دارد. گلها نیز به شکل تک ردیف گلبرگه و پُرپَر وجود دارند. در انتهای مطلب مثالهایی از نمونه های زیبای این گیاه را برای شما گذاشته ام اما اگر می خواهید به شکل کاملتری نمونه های بیشمار ختمی چینی را مشاهده کنید می توانید به آدرس زیر مراجعه کنید. در این سایت و در قسمت گالری تصاویر Image Gallery مجموعه جالب توجهی از تصاویر این گیاه وجود دارد.

http://www.hibiscusrosasinensis.com/

توجه: در جنس ختمی حدود 40 گونه گیاه زینتی وجود دارد که عادات رشدی و ظاهر آنان می تواند با گونه ختمی چینی متفاوت باشد به عنوان مثال گیاهی که با نام ختمی درختی شناخته می شود گیاه دیگری با نام علمی Hibiscus moscheutos است  که بر خلاف ختمی چینی به سرمای زمستان مقاوم است و معمولا در فضای باز کاشته می شود و نه در گلدان. ختمی درختی نیز انواع و ارقام مختلف با رنگهایی متنوع از سفید تا قرمز تیره دارد و تقریبا تمامی نمونه ها لکه ای به رنگ ارغوانی تیره در انتهای گل دارند. این نمونه با عنوان Swamp rose mallow نیز شناخته می شود.

 

تصویر فوق: دو نمونه از ارقام ختمی درختی به رنگهای بنفش و سفید

آبیاری: زمانی گیاه را آبیاری کنید که سطح خاک تقریبا رطوبت خود را از دست داده باشد و این مسئله را بخصوص در طی زمستان رعایت کنید. بنابراین معمولا در طی تابستان هر هفته سه مرتبه و در طی زمستان هر هفته دو مرتبه به آبیاری کافی است اما بهتر است قبلا از آبیاری ، رطوبت سطح خاک را نیز بررسی کنید.در شرایطی که دمای هوا افزایش می یابد به تامین رطوبت هوا نیز توجه کنید. می توانید گیاه را به شکل روزانه با آب ولرم و البته بدون املاح غبارپاشی کنید و یا آنکه یک زیر گلدانی بزرگ را تا لبه آن پر از سنگریزه کنید و سپس تا نیمه ارتفاع آن آب بریزید و سپس گلدان حاوی گیاه را بر روی سنگریزه ها قرار دهید به یاد داشته باشید که کف گلدان نباید با آب در تماس باشد. آب درون زیرگلدانی به تدریج تبخیر می شود و رطوبت مورد نیاز برگسار را تامین خواهد کرد. رطوبت کم محیط یکی از دلایل ریزش غنچه های گل و چروکیدگی برگها است. از طرفی به  این گیاه نباید زیاد آب داد و خاک خیس و غرقابی شود زیر برگهای سبز پژمرده می شوند و می ریزند.

نور: به مکانی پر نور و روشن به همراه نور مستقیم آفتاب نیاز دارد. اما به یاد داشته باشید که نور مستقیم آب در ظهر و بخصوص بعد ازظهر روزهای گرم تابستان می تواند به برگسار آسیب وارد آورد. نور کم نیز موجب کم رنگ شدن برگها، بلند و علفی شدن آنان و عدم شکل گیری غنچه های گل و یا ریزش آنان خواهد شد.

دما: در طی فصل رشد بهترین دما بین 18 الی 25 درجه سانتیگراد است. البته گیاه تا 27 درجه سانتگراد نیز مشکلی نخواهد داشت و به شرط آبیاری مناسب و تامین رطوبت هوا(عدم خشک نبودن هوا)تا 30 درجه را نیز تحمل خواهد کرد اما گرمای بیشتر هوا موجب کاهش گلدهی آن خواهد شد.در چنین شرایط گیاه را به مکانی منتقل کنید که بخصوص در عصر کمی سایه باشد تا دمای اطراف آن تاحدودی کاهش یابد اگرچه در زمستان دما را تا 13 درجه سانتیگراد تحمل می کنند اما توصیه شده است که دما در طی زمستان به زیر 16 نزول نکند دمای سرد یکی از دلایل زرد و یا سیاه رنگ شدن برگهای گیاه و ریزش آنان است

خاک: خاکی نسبتا سبک با زهکش مناسب باید بکار برد مثلا می توان از مخلوط خاک معمولی باغچه به همراه پیت موس استفاده کرد. از آنجایی که اگر خاک تا حدودی اسیدی باشد به رشد این گیاه کمک می شود بنابراین وجود پیت موس در مخلوط خاک استفاده شود بهتر است. در صورت کمبود مواد غذایی برگهای گیاه ریز و رنگ پریده می شوند و گلها یا شکل نمی گیرند و یا تعداد آنان کاهش می یابد و احتمال ریزش غنچه های گل نیز وجود دارد. برای کوددهی گیاه می توان از کودهایی همانند 10-10-10 در طی فصل رشد یعنی بهار و تابستان از کودهای مخصوص گیاهان آپارتمانی هر دو هتفه یکبار استفاده شود. توجه کنید که بکارگیری از کودهایی با نیتروژن زیاد یکی از دلایل رشد رویشی فراوان این گیاه و عدم گلدهی آن می باشد. در صورت انجام هرس و کنترل رشد گیاه، تقریبا هر 3-2 سال یکبار نیاز است تا گلدان این گیاه با گلدانی بزرگتر عوض شود و بهترین زمان تعویض گلدان در اواخر فصل زمستان است.

تکثیر: یکی از راه های تکثیر این گیاه ریشه دار کردن قلمه‌های آن است. در فصلهای مختلف می توان قلمه تهیه کرد . در اواسط بهار تا اوایل تابستان قلمه سبز، در اواسط تابستان تا اوایل پاییز قلمه نیمه چوبی و در طی پاییز و زمستان قلمه چوبی را می توان تهیه کرد فقط توجه داشته باشید هر مقدار که قلمه چوبی تر باشد بهتر است که طویل تر نیز باشد . مثلا قلمه نیمه چوبی به طول 15-10 سانتیمتر و قلمه چوبی را حتی به طول 30 سانتیمتر می توان استفاده کرد و از همه کوتاه تر قلمه سبز است که طول حدود 7 سانتیمتر نیز برای آن قابل استفاده است . بعد از تهیه قلمه ها آنان را در محیطی مرطوب همانند پرلایت و یا شن و دمای محیط حدود 21 درجه سانتیگراد قرار می دهند تا ریشه دار شوند که حدود 6-4 هفته طول می کشد. توجه داشته باشید که قلمه سبز در مقایسه با قلمه چوبی به مراقبت بیشتری بخصوص  میزان بیشتری رطوبت هوا نیاز دارد زیرا این نوع از قلمه ها آب را سریعتر از دست می دهند و احتمال خشک شدن آنان بیشتر است.

تصویر فوق: قلمه های نیمه چوبی ختمی. وجود چند برگ کوچک در قسمت بالای قلمه کافی است. بقیه برگها قطع می شوند تا قرار گیری قلمه در بستر کاشت آسانتر و شیوع بیماریهای قارچی کمتر شود.

از بذرهای  این گیاه که به رنگ قهوه ای تیره و یا سیاه رنگ هستند می توان استفاده کرد. به گفته برخی از پرورش دهندگان اگر بعد از تهیه بذر از گیاه مادری به مدت 3-2 ماه در یخچال نگهداری شوند درصد جوانه زنی آنان افزایش می یابد . بهترین زمان کاشت بذر در بهار است و دمای مناسب برای جوانه زنی 25 درجه سانتیگراد با رطوبت محیط بالا می باشد.بستر کاشت را مرطوب نگهدارید و گلدان محتوی بذرها را در مکانی روشن اما به دور از نور مستقیم آفتاب قرار دهید. بذرها معمولا سریع و در طی 4-1 هفته جوانه می زنند و بعد از اینکه گیاهچه ها در حدود 4 یا 6 جفت برگ داشتند می توان آنان را به گلدالهایی جداگانه منتقل کرد. خوابانیدن ساقه راه دیگر تکثیر این گیاه است در انی روش ساقه را همانطور که به گیاه مادری وصل است طوری خم می کنیم که بتوان قسمتی از آن را در زیر خاک کاشت . آن قسمت از ساقه که در زیر خاک قرار می گیرد ریشه خواهد داد و بعد از شکل گیری ریشه می توان این شاخه را از گیاه مادری جدا کرد و به شکل گیاهی مستقل در گلدانی جداگانه کاشت کرد.

تصویر فوق: بذرهای ختمی

آفات و بیماری: از آفات گیاه می توان به شته ، حشرات سپردار، شپشک آرد آلود، کنه تار عنکبوتی و مگس سفید اشاره کرد.سفیدک پودری از جمله بیماریهای قارچی این گیاه محسوب می شود که در طی آن نواحی سفید رنگ که با پوششی نرم پوشانده شده اند بر روی برگها ظاهر می شود. برگهای آلوده بعد از مدتی زرد شده و می ریزند. در بیماری لکه برگی باکتریایی لکه هایی آبدار بر روی برگها ایجاد می شود که حاشیه هایی سیاه رنگ و مرکزی زرد دارد. برگهای آلوده زرد می شوند و می ریزند .  قانقاریا بیماری دیگری است که بر روی پوسته گیاه نقاط قرمز رنگی را بوجود می آورد و در نهایت موجب از بین رفتن شاخه و در نهایت تمامی گیاه خواهد شد. استفاده از مواد و بستر کاشت سالم و عاری از عامل بیماریزا، عدم خیس ماندن برگسار گیاه به مدت طولانی بعد از ابیاری، تهویه مناسب بستر کاشت از جمله موارد جلوگیری از شیوع بیماریها این گیاه است.

هرس: این گیاه را می توان از اواخر زمستان هرس کرد. در واقع با هرس طول شاخه ها و همچنین شکل کلی گیاه کنترل می‌شود.اما به هر حال ارتفاع شاخه ها را به کمتر از نصف کاهش ندهید. این عمل موجب رشد شاخه های جانبی و افزایش گلدهی گیاه خواهد شد. همچنین اگر عمل هرس را انجام ندهیم شاخه ها بیش از اندازه بلند خواهند شد و گلهای معدودی در انتهای شاخه های بلند شکل می گیرند. همچنین شاخه هایی را که مرکز گیاه را اشغال کرده اند را باید هرس کرد تا تهویه هوا در مرکز گیاه بخصوص در زمانی که هوا مرطوب است به خوبی انجام شود در غیر اینصورت شیوع برخی از بیماری های قارچی تشدید خواهد شد.

تصویر فوق: با انجام عمل هرس می توان شکل و اندازه این گیاه را کنترل کرد.در تصویر سمت راست گیاه به شکل تک پایه و در تصویر سمت چپ به شکل بوته ای پرورش یافته است.

یکی از مسائل قابل توجه در مورد این گیاه زمانی که به شکل گلدانی نگهداری میشود مسئله پیچیدگی ریشه های آن در گلدان است. بنابراین باید عمل هرس ریشه هم انجام داد که البته این کار ظرافتهای خاص خود را دارد. فقط کافی است زمانی که گیاه را از داخل گلدان قدیمی بیرون می آورید توده ریشه را بررسی کنید زمانی که برای این گیاه مشکل پیچیدگی ریشه پیش آمده باشد توده ریشه کاملا به شکل فضای داخلی گلدان درآمده است و بسیار متراکم می باشد(تصویر شماره1). کافی است که با وسیله ای چنگگ مانند سطح خارجی ریشه را با ملایمت بسیار کمی بخراشیم(تصویر شماره 2).بخصوص ریشه های موجود در قسمت انتها را از حالت در هم فرورفتگی و کلاف شدگی نجات دهیم (تصویر شماره 3 و 4)و سپس گیاه را در گلدان جدید بکاریم.

تصویر فوق: برای جلوگیری از ریشه پیچ شدن، باید در زمان تعویض گلدان و البته اگر توده ریشه ها به شکل فضای داخلی گلدان قبلی درآمده است و سفت و محکم شده اند ، با کمک یک چنگگ ظریف عمل هرس ریشه را انجام داد.

تصاویر زیر مربوط به ارقام مختلف گیاه ختمی چینی می باشد.نامهای انگلیسی پایین تصویر ، مربوط به نام رقم هر یک از این گیاهان می باشد.

منابع:

http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=5351

http://en.wikipedia.org/wiki/Hibiscus_moscheutos

http://en.wikipedia.org/wiki/Hibiscus_rosa-sinensis

http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=HIRO3

http://www.floridata.com/ref/h/hibisc_r.cfm

http://www.hibiscusrosasinensis.com/

http://homeguides.sfgate.com/propagating-hibiscus-29206.html

http://www.rozpat.net/Basics%20and%20Beyond.htm

http://hort.ufl.edu/database/documents/pdf/shrub_fact_sheets/hibrosa.pdf

http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Hibiscus+rosa-sinensis

http://www.guide-to-houseplants.com/growing-hibiscus.html

http://lake.ifas.ufl.edu/agriculture/nursery-production/documents/Hibiscus.pdf