باغبانی سبز
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

گل شب بو یکی از گیاهانی است که هر ساله بخصوص زمانی که هوا هنوز خنک است با گلهای زیبای خود طراوت و شادابی را به محیط اطراف هدیه می کند. از نظر بررسی طبقه‌بندی در علم گیاه‌شناسی می‌توان دو جنس مختلف را که هر دو به خانواده  Brassicaceae  و راسته  Capparales تعلق دارند،  شب بو نامید. یکی از آنها متعلق به جنس Chieranthus (که با نام Erysimum نیز شناخته میشود) و دیگری به جنس Matthiola تعلق دارد.   


دوستان عزیز. لطفا مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم.

جنس  Matthiola

در جنس Matthiola این گیاه در حدود 140 گونه وجود دارد که گیاهانی یکساله ، دو ساله و یا چند ساله و البته همگی علفی هستند و ارتفاع آنان از 30 سانتیتر تا 75 سانتیمتر متغییر است . برخی از گونه های این گیاه  گلهایی رنگارنگ دارند و به همین دلیل به عنوان گیاهانی زینتی بسیار مورد استفاده برای کاشت در باغچه و یا گلدان قرار می گیرند بخصوص اینکه بسیاری از آنان عطر دل انگیزی را بخصوص بعد از غروب آفتاب و با کاهش دمای هوا از خود منتشر می‌کنند.  برای تمامی گونه‌های این گیاه در زبان انگلیسی واژه  Stock را می توان استفاده کرد اما اسامی خاص می توانند نشان دهنده گونه خاصی از این گیاه باشند که در ادامه با آنان آشنا می شویم .

Matthiola longipetala بومی اروپا است و بخصوص در عصر هنگام و در طی شب بسیار معطر است. گلهای بنفش تا سفید رنگ این گونه از شب بو چهار گلبرگ دارد و به قطر 2-1 سانتیمتر می‌باشد. این گیاه رشدی کند و آهسته دارد  و به تدریج از ساقه اصلی ساقه های فرعی منشعب می شوند و ارتفاع گیاه در نهایت به حدود 45 سانتیمتر می رسد. این گیاه مانند تمامی دیگر انواع شب بو به سرما مقاومت خوبی نشان می دهد و حتی دمای زیر صفر در جه را به خوبی تحمل می کند اما گرمای هوا منجر به پژمردگی گلهای آن می شود. مکانی با نور مستقیم آفتاب، به همراه دمای پایین و آبیاری مناسب منجر به عملکرد بسیار خوب و گلدهی مناسب آن می شود البته در آبیاری آن نباید زیاده روی شود . برای کاشت در گلدان معمولا مناسب نیست چون به ندرت به شکل عمودی می ایستد مگر انکه بسیار متراکم کاشته شوند. این گونه از گل شب بو در انگلیسی Evening stock  و Night-scented stock نامیده می شود.

تصاویر فوق: نمونه هایی از شب بو گونه Matthiola longipetala 

Matthiola incana  که در انگلیسی با نامهای Hoary stock و Tenweeks stock شناخته می شود، نوعی گیاه باغچه ای است که در رنگهای متنوع همانند سفید، صورتی ، سوسنی و بنفش وجود دارد و عطر خوشایندی نیز از آن به مشام می رسد. برخی از انواع آن به عنوان گیاهی یکساله کاشت می‌شود. بذر این نمونه ها را در اواخر زمستان و یا اوایل بهار می کارند. انواع دیگری از این گونه نیز به عنوان گیاهانی دوساله شناخته می شوند که نام Brompton stocks برای آنان استفاده می شود. در مناطقی که در تابستان هوایی معتدل دارند معمولا بذر این گیاهان در تابستان کاشته می شود و در پاییز به مکان اصلی منتقل می شود تا در بهار سال آینده گل دهند. مهمترین مشکل این گیاهان آبیاری بیش از حد این گیاهان بخصوص در طی پاییز و زمستان به دلیل بارش برف و باران است بنابراین مکان اصلی کاشت آنان باید از زهکش بسیار خوبی برخوردار باشد یا از ریزش برف و باران در امان باشند. همچنین برخی دیگر از انواع این گونه شب بو وجود دارند که از نظر طول عمر حالتی بینابینی دارند یعنی از آنان هم می توان به عنوان گیاهی یکساله و هم گیاهی دو ساله از آنان استفاده کرد که چنین انواعی در انگلیسی با نام East lothian شناخته می شوند . این نمونه ها اگر به عنوان گیاهی یکساله در بهار کاشته شوند گلهای بسیار خوبی در آخر تابستان و یا در پاییز تولید می کنند. در بین ارقام مختلف گونه  Matthiola incana نمونه های پُرپَر نیز وجود دارند که در آن اکثر اندام جنسی تبدیل به گلبرگ شده اند و این گیاهان توانایی چندانی برای تولید بذر را ندارند.

تصویر فوق: برخی انواع این گیاه گلبرگهایی کم و برخی گلبرگهایی پُر پشت دارند.

 

تصاویر فوق: نمونه هایی از شب بوی Matthiola incana

Matthiola maderensis گیاهی بوته ای شکل به ارتفاع 150-100 سانتیمتر که معمولا گلهای آن در ابتدا به رنگ صورتی هستند و بعد پر رنگ تر می شوند و در نهایت به رنگ بنفش با ته مایه ای از رنگ قرمز در می آیند. در زمستان تا 10 درجه سانتیگراد را نیز تحمل کرده و به خاکی بسیار سبک نیاز دارد.

تصاویر فوق: نمونه هایی از شب بو  گونه Matthiola maderensis

جنس Chieranthus

همانطور که در مقدمه اشاره کردیم دو جنس وجود دارد که با نام عمومی شب بو خوانده می شوند که یکی از آنها Matthiola بود و مورد دوم chieranthus (که Erysimum نیز خوانده می شود) است که آن نیز بومی اروپا است. در این جنس در حدود 180 گونه گیاهی یکساله ، دوساله و یا چند ساله وجود دارد که برخی از آنان بخصوص گونه Cheiranthus cheiri(Erysimum cheiri) به عنوان گیاهی زینتی مورد استفاده می شود که با نام شب بوی خیری از آن در فرهنگ ما یاد می شود. رنگ اصلی گلهای آن زرد یا نارنجی رنگ است اگرچه ته مایه ای از رنگ  قرمز صورتی و سفید نیز در برخی از انواع آن مشاهده می شود. گلها نیز چهار عدد گلبرگ دارند و در گل آذینی که 5-3 سانیتمتر طول دارد در کنار هم شکوفا می شوند شب بوی خیری به عنوان گیاهی دو ساله یا چند ساله شناخته می شوند که البته به دلیل حساسیت گیاهان جنس chieranthus به بیماریهای قارچی معمولا به عنوان گیاهانی دو ساله از آنان استفاده می شود. ارقام مختلفی از این گیاه وجود دارند که بین 15 الی 80 سانتیمتر طول دارند. این گیاهان نیز به سرما مقاوم هستند و بذرهای آنان در ماه مرداد در محلی همانند خزانه کاشته شده و در پاییز به محل اصلی منتقل می شوند و در فروردین و یا اردیبهشت سال بعد و زمانی که هوا هنوز خنک است گل فراوانی تولید می کنند. این گیاه هم همانند جنس Matthiola به ماندگاری آب در خاک بسیار حساس است و باید در مکانی با زهکش بسیار خوب کاشته شود.

تصاویر فوق: نمونه هایی از شب بو گونه Cheiranthus cheir

دوستان عزیز. لطفا مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم.

 شرایط محیطی مورد نیاز

آبیاری: انواع مختلف شب بو به آبیاری بیش از اندازه حساسیت دارند و خواهند پوسید به نحوی که ابتدا برگها ریزش می کند و بعد گیاه حالتی پژمرده خواهد یافت. بنابراین زمانی به آنان آب دهید که سطح خاک تا حدودی خشک شده باشد. البته خشکی کشیدن گیاه نیز مانع از عملکرد مناسب این گیاه خواهد شد که در ابتدا موجب زرد شدن و ریزش برگهای موجود در پایین گیاه می شود و سپس پژمردگی گیاه را به دنبال خواهد داشت.

نور: در طی فصل رشد به مکانی با نور مستقیم آفتاب نیاز دارد. البته نباید فراموش کرد که این گیاه اصولا هوای گرم را تحمل نمی کند بنابراین میزان نور با توجه به میزان دما باید در نظر گرفته شود یعنی هر مقدار که هوا خنک تر باشد ، این گیاه می تواند میزان نور مستقیم بیشتری را تحمل کند اما با افزایش دما اگر از شدت بیش از انداره نور محافظت نشود ابتدا گلها پژمرده می شوند و سپس تمامی گیاه پژمرده خواهد شد.

دما: تمامی انواع شب بو به هوای گرم حساسیت دارند و به همین دلیل به عنوان گیاهی شناخته می شوند که در اوایل بهار گل می دهند. این گیاهان در اثر گرم شدن هوا ابتدا کمتر گل داده و سپس گیاه برگساری زرد می یابدو برگها به تدریج می ریزند و گیاه از بین می رود. به همین دلیل بسیار ی از انواع شب بو  حتی نمونه هایی که در اصل دو ساله یا چند ساله هستند به عنوان گیاهی یکساله مورد کشت و کار قرار میگیرند. مقاومت برخی از انواع این گیاهان(بخصوص انواع دو ساله) در برابر سرما به گونه ای است که بذر آنان را می توان در پاییز کاشت و گیاهان جوان سرمای زمستان را به خوبی تحمل می کنند و با فرارسیدن بهار گلهای بسیار زیبایی تولید می کنند. با فرارسیدن فصل بهار و نزدیک شدن به تابستان می توان در پای گیاه به ضخامت 5-2.5 سانتیمتر لایه‌ای از خاک برگ ریخت . این لایه که اصطلاحا مالچ mulch نامیده می شود نقش موثری در کاهش دمای خاک و گرم شدن محیط اطراف ریشه و در نهایت افزایش عمر بوته های شب بو دارد. در تولیدات گلخانه ای نیز در طی شب دمای 13-10 درجه سانتیگراد و در طی روز دمای 18-15 درجه استفاده می شود.  در کاشت فضای آزاد نیز چندان تفاوتی با اعداد یاد شده ندارد بهترین گلها وقتی تولید می شوند که دمای شبانه حدود 10 درجه و دمای روزانه 21-15 درجه باشد.  زمانی که دمای هوا از 25 درجه سانتیگراد بگذرد  و بیش از این افزایش یابد ، کاهش رشد این گیاه و عدم گلدهی آن شروع خوهد شد. 

خاک: به خاکی بسیار سبک و با زهکش خوب نیاز دارد. اگر می خواهید این گیاه را در باغچه بکارید حتما تا عمق 20 سانتیمتری و قبل از کاشت گیاهان، خاک را شخم زده و خاک برگ و یا کود پوسده گاوی را با خاک مخلوط کنید تا علاوه بر غنی کردن خاک از مواد غذایی ، بافت خاک نیز سبک تر شود. از ترکیب خاک برگ+ شن+ کود پوسیده گاوی+ خاک معمولی نیز برای گلدانهای این گیاه می توان استفاده کرد. کمبود مواد غذایی موجب زرد شدن و ریزش برگهای موجود در قسمت پایین گیاه و ریز شدن برگهای موجود در قسمت انتهایی شاخه و عدم گلدهی مناسب آن می شود. در مورد کوددهی می توان زمانی که گیاهان جوان از بذرها در آمده اند غذادهی این گیاه را شروع کرد . بدنی صورت که برای گیاهان جوان با عمر یک هفته می توان کود را استفاده کرد اما بهشرط آنکه غلظت آن به یک چهارم معمول کاهش یابد. زمانی که گیاها به طول 15-10 سانتیمتر رسید ازهمان فرمول کودی اما با غلظت نصف غلطت معمول استفاده کنید و زمانی که گیاهان به طول 20-15 سانتیمتر رسید غلظت کود را به شکل معمولی استفاده کنید. فواصل کوددهی را نیز بر اساس دستور العمل کارخانه سازنده بکاربرید. به طور کل اگر از کودهای که نیتروژن کمتری نسبت به پتاسیم دارد استفاده شود به گلدهی این گیاه کمک خواهد شد.

تکثیر: کاشت بذر مهمترین روش تکثیر این گیاه است که اصولا  در دو زمان از سال می توان آنرا انجام داد . در مورد شب بو های یکساله و همچنین چند ساله معمولا بذر گیاه در اوایل بهار (بعد از رفع یخبندان بهاره) و یا در صورت داشتن امکانات 8-6 هفته قبل از رفع یخبندان در محیطی محافظت شده همانند داخل منزل و یا گلخانه کاشته می شوند سپس در اوایل بهار به زمین اصلی منتقل می‌شوند. شب بوهای دو ساله معمولا در تابستان کاشته می شوند و سپس در پاییز به مکان اصلی منتقل می شوند و بعد از سپری کردن زمستان و با فرارسیدن فصل بهار گلهای بسیار زیبایی تولید می کنند. برای بستر کاشت بذرها می توان از خاکی سبک همانند مخلوط خاک برگ+ کود پوسیده دامی+ خاک معمولی و یا هر ترکیب دیگری که بافت سبکی دارد استفاده کرد. قبل از مصرف مخلوط خاکی را الک کنید تا بافتی یکنواخت بدست آید و سپس برای کاشت از آنان استفاده کنید.

تصویر فوق: نهالهای جوان شب بو

در صورت کاشت بذر به شکل مستقیم در زمین اصلی باید دمای هوا به 12-10 درجه سانتیگراد برسد . اما اگر قصد کاشت آن در محیط داخلی منزل یا گلخانه را دارید دما را می توانید 18-16 درجه سانیتگراد در نظر بگیرید. در طی جوانه زنی اگر دما به بیش از 24 درجه برسد جوانه زنی بذرها روی نخواهد داد ویا گیاهانی بسیار ضعیف که به بیماری های قارچی حساس هستند تولید می‌شود. عمق کاشت بذرها نباید بیشتر از 1.5 سانتیمتر باشد در غیر اینصورت به خوبی جوانه نخواهند زد زیرا بذر شب بو اصولا برای جوانه زنی به نورغیر مستقیم برای 10-8 ساعت در طی روز نیاز دارد. فاصله مناسب بذرها در خزانه کاشت نیز حدود 3-2 سانتیمتر است. وجود لایه روی بذرها  آنان را از خشک شدن تا حدودی محافظت می کند . در برخی از گلخانه های تجاری این لایه را از ورمی کولایت انتخاب می کنند که ماده ای با قابلیت جذب و نگهداری بسیار خوب رطوبت است. بعد از سبز کردن بذرها می توان دما را کاهش داد و تا 15 درجه سانتیگراد رساند. گیاهچه هایی که برگهای تیره تر از سایرین دارند را حذف کنید زیرا این گیاهان گلهایی کوچک و ساده تولید می کنند. گرما و نور شدید آفتاب می تواند مانع از جوانه زنی مناسب بذرها شود. البته فراموش نکنید که وجود نور برای جوانه زنی بذرها و رشد گیاهان جوان بسیار لازم و ضروری است.  جوانه زنی بذر های شب بو معمولا حدود 10 روز طول می کشد در طی این مدت هر مقدار که رطوبت، نور و دمای مورد نیاز بذرها فراهم شود علاوه بر سرعت یافتن جوانه زنی بذرها ، تعداد بیشتری از آنان جوانه خواهند زد. (البته هنگامی که بذرها به شکل مستقیم در محیط بیرون کاشته می شوند جوانه زنی بذرها حتی می تواند تا 20 روز نیز طول بکشد) برای نگهداری رطوبت در اطراف بذرها می توان پلاستیک شفافی را بر روی بستر کاشت آنان کشید. با مشاهده جوانه ها در سطح خاک می توانید پلاستیک را به تدر یج بردارید. گیاهان جوان را زمانی که دمای هوا حدود 12-10 درجه باشد می توان به فضای باز منتقل کرد و در خاک محیط اصلی کاشت کرد. فاصله مناسب بذرهایی که به شکل مستقیم در خاک باغچه کاشته می شوند و یا گیاهچه هایی که به باغچه منتقل می شوند در حدود 40-30 سانتیمتر  است .

توجه: برای افزایش مدت زمان گلدهی گیاهان شب بو، می توانید در زمان کاشت بذر و با فاصله هر دو هفته یکبار نسبت به کاشت بذرها اقدام کنید. در این صورت گیاهانی خواهید داشت که در مراحل مختلف رشد خواهند بود و در آینده با فواصل زمانی از یکدیگر گل خواهند داد و در نتیجه برای مدت زمانی طولانی تر از گلهای این گیاه لذت خواهید برد.

همانطور که اشاره شد گیاهان شب بو انواع چند ساله نیز دارند. اگرچه روش متداولی نیست اما می توان انواع چندساله این گیاه را با  گرفتن قلمه در طی فصل تابستان تکثیر کرد.

هرس: هرس این گیاه محدود به حذف گلهای پژمرده و خشکیده می شود تا توان گیاه صرف تولید بذر نشود و گلهای بیشتری بتواند تولید کند.

آفات و بیماری: گیاهان شب بو به پوسیدگی ریشه بسیار حساس هستند . بنابراین خاک آنان باید دارای زهکش بسیار خوبی باشد و نباید در آبیاری آنان زیاده روی شود. در آب و هوای مرطوب بیماریهای قارچی همانند کپک سفید پودری و یا لکه برگی قارچی می توانند گاهی مشکلاتی را ایجاد کنند. در بین آفات که گاهی مشکلاتی را برای این گیاه ایجاد می کنند نیز می توان به شته ، کنه تارعنکبوتی، معدنچی برگ و تریپس اشاره کرد.

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Matthiola

http://en.wikipedia.org/wiki/Matthiola_bicornis

http://en.wikipedia.org/wiki/Matthiola_incana

http://en.wikipedia.org/wiki/Matthiola_maderensis

http://en.wikipedia.org/wiki/Erysimum_cheiri

http://en.wikipedia.org/wiki/Erysimum

http://www.ehow.co.uk/how_7649152_care-matthiola-incana-flowers.html

http://www.ehow.com/how_12095344_grow-matthiola-seed.html

http://www.ehow.com/info_12230763_matthiola-longipetala-care.html

http://www.plant-biology.com/Matthiola-stock.php

http://theseedsite.co.uk/profile274.html

http://www.sakataornamentals.com/plantname/Matthiola-Iron

 

[ ۱۳٩٢/٢/۱٧ ] [ ۸:۱٤ ‎ب.ظ ] [ آزاده رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
موضوعات وب
RSS Feed

Google

در اين وبلاگ