باغبانی سبز
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

گل یخ با نام علمی Chimonanthus praecox  به خانواده Calycanthacea تعلق دارد و بومی کشور چین است. در جنس این گیاه شش گونه وجود دارد که برخی بیش از دیگران مورد توجه قرار گرفته‌اند. به طور کل گیاهان متعلق به این جنس بوته‌هایی خزانپذیر و یا همیشه سبز هستند که 13-2 متر ارتفاع می‌یابند و برگهایشان 20-7 سانتیمتر طول و 7-3 سانتیمتر عرض دارد. گلهای زرد رنگ و یا سفید رنگ این گیاه 3-2 سانیتمتر قطر دارند و میوه این گیاه که به شکل کپسولی کوچک است 4-3 سانتیمتر طول دارد. یکی از گونه های این گیاه با نام   Chimonanthus praecox نمونه ای است که به شکل گسترده در زمینه گلها و گیاهان زینتی مورد کاشت و پرورش قرار می‌گیرد و دلیل آن گلهای بسیار خوش عطری است که در طی زمستان تولید می‌کند. 


دوستان گرامی. لطفا مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم.

به همین دلیل به این گیاه گل یخ گفته می شود (اشاره به گلدهی در طی فصل یخبندان و سرد) و در زبان انگلیسی نیز آن را wintersweet می نامند( به معنی شیرین زمستانه و اشاره به عطر شیرین آن در طی زمستان). همچنین Japanese allspice نام انگلیسی دیگر این گیاه است.برخی از ارقام این گیاه تا کنون پرورش یافته اند که گلهایی درشت تر اما با عطری کمتر دارند. نمونه متداول گیاه گل یخ  Chimonanthus praecox به طور کل گیاهی با رشد نسبتا زیاد  و شاخساری خزانپذیر است که به ارتفاع 4 متر می‌رسد . ساقه ها ابتدا حالتی ایستاده دارند اما بعد از مدتی حالتی کمانی می یابند. سرعت رشد ساقه ها به شکل میانگین حدود 30 سانتیمتر در سال است و ارتفاع کل گیاهان خانگی به شکل بالغ و البته بعد از چندین سال رشد بین 6-3 متر است(توجه کنید که در طبیعت و در موطن خود این گیاه بلندتر از این حد نیز می شود). برگها بافتی نسبتا ضخیم و خشن و  29-5 سانتیمتر طول و 12-2 سانیتمتر عرض دارند. گلهای بسیار معطر بین 1.5 الی 4 سانتیمتر قطر و 21-15 عدد گلبرگ زرد رنگ دارد که گلبرگهایی که در قسمت مرکزی قرار می گیرند گاهی ته مایه ای از رنگ ارغوانی را نشان می دهند. گلها در طی زمستان بر روی ساقه های عاری از برگ این گیاه شکوفا شده و خودنمایی می کند.میوه های نسبتا چوبی این گیاه 6 سانتیمتر طول و 2.5 سانتیمتر عرض دارند که از زمان شکل گیری می توانند در حدود یک سال بر روی گیاه باقی بمانند. توجه داشته باشید که بذرهای این گیاه سمی است و نباید خورده شود. ارقام C. praecox 'Grandiflorus' و C. praecox 'Luteus' از جمله ارقام معروف و محبوب این گیاه هستند.

تصویر فوق: ظاهر گیاه در اواخر زمستان و زمانی که به گل نشسته است.

تصویر فوق: ظاهر گیاه در طی فصل رشد و زمانی که برگ دارد.

تصویر فوق: برگ گیاه

تصاویر فوق: گلهای گیاه

تصویر فوق: میوه های گیاه

آبیاری: گل یخ به شکل متوسط و میانه ای به آب نیاز دارد و البته نباید خشکی بکشد. خشکی کشیدن گیاه مانع از رشد مناسب آن و عدم گلدهی خواهد شد. بنابراین به گونه ای گیاه را آب دهید که همواره مقداری رطوبت در اطراف ریشه های گیاه باشد. بدین منظور سطح خاک را بررسی کنید زمانی که متوجه شدید رطوبت سطح خاک تا حدودی از بین رفته است نسبت به آبیاری گیاه اقدام کرد. همچنین خاک این گیاه نباید غرقابی شود و آب در آن بماند و این مسئله بخصوص در مورد گیاهانی که در فضای باز کاشته شده اند و در طی زمستان که میزان بارندگی زیاد است از اهمیت برخوردار است. در صورت بروز چنین شرایطی ریشه های گیاه خواهند پوسید و گیاه از بین خواهد رفت. اگر در طی فصل گلدهی متوجه ریزش گلها شدید ، غرقابی بودن خاک یکی از دلایل این مسئله است.

نور: مکانی با نور مستقیم آفتاب حداقل به میزان 8-6 ساعت نیاز دارد . اگر قصد کاشتن آنرا در فضای باز دارید کاشت آن در پای دیوار جنوبی و همچنین غربی نتیجه خوبی را به همراه دارد البته چنین موقعیتی در مناطقی که تابستانهای ملایم دارند مناسب است و در مناطقی که تابستانهایی گرم دارند دیوارهای شرقی و شمالی مناسب تر هستند زیرا گیاه را از تابش آفتاب در بعد از ظهر محافظت می کنند. همچنین در مکانهایی که تابستان گرم دارند مکان نیمه سایه –نیمه آفتاب را ترجیح می دهد. وجود سایه بیش از اندازه یکی از دلایل عدم گلدهی گیاه و بلند شدن و انعطاف پذیری بیش از اندازه ساقه های گیاه است.

دما: به طور کل این گیاه سرمای هوا را در زمستان تا 23- درجه سانتیگراد تحمل می کند اما سرمای هوا و وزش بادهای سرد زمستانه موجب به تعویق افتادن گلدهی می شود بنابراین اگر چنین شرایطی در محیط شما وجود دارد بهتر است که گیاه را در مکانی قرار دهید که به دلیل وجود دیگر گیاهان و یا دیواره های اطرف ، از وزش چنین بادهایی در امان است. در طی تابستان بخصوص در مناطقی که تابستان گرم دارند بهتر است که ریشه ها را با استفاده از لایه ای از موادی همانند خاک برگ از گرم شدن بیش از اندازه محافظت کرد.همچنین در چنین شرایطی باید گیاه را در مکانی کاشت که بخصوص از زمان ظهر به بعد از آفتاب مستقیم در امان باشد.

خاک: این گیاه در مورد خاک سختگیر نیست اما حتما خاک باید به گونه ای باشد که آب را در خود نگه ندارد و از زهکش خوبی برخوردار باشد . زیرا ماندگاری اب در طی زمستان بخصوص در مورد نمونه هایی که در فضای باز کاشته شده اند می تواند منجر به پوسیدگی و از بین رفتن ریشه های گیاه شود. اصولا زهکش نامناسب خاک و خاکهای سنگین از دلایل چروکیدگی و زردی برگهای این گیاه است.بنابراین استفاده از خاک برگ و کودهای پوسیده دامی در زمان تهیه مخلوط خاک می تواند به بافت بهتر خاک و سبک شدن آن و در نهایت رشد بهتر این گیاه کمک کند. از نظر مکان کاشت نیز کنار دیواره های جنوبی برای این گیاه بهترین مکان است . زیرا این مکان علاوه بر اینکه در طی زمستان از نور بیشتری برخوردار است، گرمای بیشتری را نیز در تابستان دریافت می کند که این مسئله برای رشد ساقه های جوان و همچنین آمادگی آنان برای گلدهی اثر مثبتی دارد البته به شرط اینکه در طی روزهای گرم تابستان این گیاه خشکی نکشد و از آبیاری مناسبی نیز برخوردار باشد. برای کوددهی این گیاه می توان از کودهای محلول که فرمولی کامل دارند (میزان سه عنصر اصلی برابر باشد) در طی فصل رشد استفاده کرد . غلظت کود و فواصل کوددهی باید با توجه به دستورالعمل کارخانه سازنده باشد. همچنین گاهی تصور می شود که به دلیل گلدهی این گیاه در طی زمستان، می توان گلدهی را در فصول پاییز و زمستان نیز ادامه داد که این کار کاملا اشتباه است. عدم قطع کوددهی در اواخر تابستان و ادامه دهی این کار منجر به تحریک رشد ساقه های جوان و عدم استحکام لازم آنان جهت زمستان گذرانی می شود و احتمال آسیب رسی به ساقه ها بر اثر سرمای زمستان افزایش می یابد.

تکثیر:  کاشت بذر در اوسط الی اواخر بهار یکی از راه های تکثیر این گیاه است.در واقع بذرهای موجود بر روی گیاه مادری در اواسط بهار الی اوایل تابستان می رسند و می توان از آنان استفاده کرد. برای آنکه بذر رسیده را مصرف کنید صبر کنید تا پوشش میوه های گیاه تغییر رنگ دهند و تا حدودی حالتی خشکیده بیابند سپس می توانید از بذرهای داخل چنین میوه ای استفاده کنید. البته از زمان کاشت بذر تا بالغ شدن و گلدهی گیاه بین 5 الی 12 سال طول می کشد. بذرها را ابتدا برای مدت دو ساعت در آب بخیسانید و سپس برای سه روز در مکانی گرم قرار دهید و سپس برای 8-5 هفته آنان را در یخچال (دمای حدود 5 درجه ) قرار دهید. این کارها باغث می شود که میزان جوانه زنی این بذرها افزایش یابد. بعد از کاشتن بذرها و در صورت وجود دمای 13 درجه سانتیگراد جوانه زنی بذرها در حدود  دو ماه طول می کشد. بهتر است که اگر قصد کاشتن گیاهان جوان حاصل از بذر را در فضای آزاد دارید، حدود یک سال دست نگهدارید و گیاهان جوان را برای اولین زمستان در داخل گلدان و در در محیط محافظت شده ای نگهداری کنید تا کمی بزرگتر شوند. سپس بعد از گذران اولین زمستان ، در اواخر بهار و یا اوایل تابستان سال بعد نسبت به کاشت آنان در فضای آزاد اقدام کنید.توجه کنید که گلدهی خوب و مناسب گیاهانی که از بذر تکثیر شده اند می تواند تا حدود 14-12 سال طول بکشد.

تصویر فوق: گیاهی جوان که حاصل از کاشت بذر است.

گرفتن قلمه نیمه چوبی (یعنی قلمه‌ای که تا حدودی چوبی شده است و سبز رنگ نیست اما هنوز تا حدی انعطاف دارد که بتوان آنرا خم کرد بدون آنکه بشکند) و کاشت آن بخصوص  در اوایل الی اواسط تابستان از دیگر راه های تکثیر این گیاه است . البته ریشه دهی چنین قلمه هایی از این گیاه تا حدودی سخت است  به همین دلیل برخی از پروش دهندگان قلمه های سبز گیاه را ترجیح می دهند. قلمه سبز از ساقه های جدید و جوان گیاه در بهار و یا اوایل تابستان تهیه میشود که برگ نیز دارند . این نوع قلمه را از ساقه هایی تهیه کنید که در آن سال گلدهی نداشته باشند زیرا احتمال ریشه دهی این ساقه ها بیشتر است. قلمه را به طول حدود 15-12 سانیتمتر تهیه کرده و برگهای پایین را حذف کنید و در بستری سبک که رطوبت را نگه می دارد همانند مخلوط خاک برگ + کوکوپیت و یا ترکیبات مشابه بکارید. قلمه ها را در مکانی روشن اما کاملا به دور از نور مستقیم آفتاب نگهدارید و مراقب عدم خشک شدن بستر کاشت باشید. کشیدن کیسه پلاستیکی شفاف بر روی قلمه ها به ماندگاری رطوبت در اطراف آنان کمک می کند که این امر برای ریشه زایی بسیار مهم است. با این وجود درصد ریشه زایی قلمه های این گیاه پایین است. روش دیگر تکثیر که از دیگر روشها ساده تر است خوابانیدن ساقه ها در اواسط بهار و یا اواخر تابستان است که فقط کافی است در فصل بهار ساقه ای را که انعطاف پذیری خوبی دارد و بدون شکستن خم می شود را در خاک قرار دهیم به نحوی که قسمتی از آن در زیر خاک مدفون شود. این قسمت در اثر تماس با خاک مرطوب به تدریج ریشه می دهد و اگر شرایط رشد برای گیاه مادری بسیار مناسب و بهینه باشد پس از حدود 10-9 ماه می توان این ساقه را که اکنون به گیاهی مستقل تبدیل شده است از گیاه مادری جدا کرد و در مکانی جداگانه آنرا کاشت. البته مدت زمان ریشه دهی این ساقه های خوابانیده شده تا حدود دو سال نیز گزارش شده است بنابراین بهتر است که برای جداسازی ساقه های خوابانیده شده در خاک صبور باشیم و بیش از حدود 10 ماه که پرورش دهندگان حرفه ای در نظر می گیرند ، زمان به گیاه و شاخه خوابانیده شده بدهیم تا ریشه های تشکیل شده در زیر خاک به شکل مناسب تری رشد کنند و سپس شاخه را از گیاه مادری جدا کنیم. گیاه جوان حاصل از این روش همان سال اول توانایی گلدهی را دارد.

افات و بیماری: از جمله آفات این گیاه می توان به شته ، انواع کنه های گیاهی و سوسکهای برگخوار اشاره کرد. این گیاه معمولا به بیماریها مقاوم است و بجز مواردی که زهکش نامناسب خاک و ماندگاری آب در خاک منجر به خفگی ریشه ها و از بین رفتن گیاه می شود بیماری های خاصی آنرا تهدید نمی کند.

هرس: گیاهان جوان نیازی به هرس ندارند و به گفته برخی از پرورش دهندگان حرفه‌ای اصلا نباید گیاهان جوان را هرس کرد. زیرا این کار می تواند موجب به تاخیر انداختن گلدهی شود. زمانی که گیاه در جای خود به خوبی مستقر شده می توان به شکل سبک این گیاه را هرس کرد. به شکل میانگین از زمانی که یک گیاه را خریداری می کنیم و می کاریم تا زمانی که در مکان جدید خود مستقر شود حدودا 5-4 سال طول می کشد و در طی این مدت نیازی به هرس ندارد. در مورد گیاهان استقرار یافته و بالغ نیز باید گفت به طور کل گیاهان بالغ نیز نیاز چندانی به هرس ندارند اما در صورت لزوم زمان هرس این گیاه بعد از اتمام فصل گلدهی گیاه یعنی در اواخر زمستان و یا اوایل بهار است و هرس را به منظور کنترل تعداد شاخسار گیاه و جلوگیری از تراکم بیش از اندازه شاخسار در میان گیاه انجام می دهیم. قطع شاخه های بسیار چوبی و مسن گیاه و یا ساقه هایی که بیش از اندازه بلند شده اند می تواند منجر به تشویق گیاه به رشد شاخه های جدید و در نهایت و البته بعد از چندسال و رشد مناسب و کافی ساقه های جوان، منجر به افزایش گلدهی گیاه شود. در مورد بوته های بزرگ و مسن و به منظور تحریک رشد ساقه های جوان و جدید می توان برخی از ساقه های مسن را تقریبا تا نزدیکی خاک کوتاه کرد و فقط کافی است 3-2 جوانه بروی آنان نگهداری شود. این جوانه ها شروع به رشد می کنند و ساقه هایی جوان و جدید را ایجاد می کنند. توجه کنید که در هر مرتبه هرس حداکثر می توان تا حدود 30٪ از حجم کل شاخسار یک گیاه را کوتاه کرد و شدت عمل بیش از این مقدار می تواند باعث شوکه شدن گیاه و رشد و گلدهی نامناسب آن تا مدتی شود. به همین دلیل توصیه شده است که در هر مربته هرس حتی کمتر از 30٪ از ساقه های این گیاه کوتاه شوند یعنی سالانه به کوتاه کردن 1 الی 3 ساقه بسنده کرد و مابقی هرس مورد نظر را در سالهای بعد و باز هم بسیار به تدریج انجام داد لازم به یادآوری است که اگر زمان هرس این گیاه را به تعویق بیاندازید و به جای اینکه دقیقا بعد از اتمام گلدهی عمل هرس را انجام دهید چندین هفته بعد از اتمام گلدهی، گیاه را هرس کنید، حتما از گلدهی فصل آینده این گیاه کم خواهید کرد.

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Chimonanthus

http://en.wikipedia.org/wiki/Chimonanthus_praecox

http://www.european-trees.com/wintersweet.html

http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Chimonanthus+praecox

http://www.kew.org/plants-fungi/Chimonanthus-praecox.htm

http://www.telegraph.co.uk/gardening/howtogrow/3297316/How-to-grow-wintersweet.html

http://www.aussiegardening.com.au/findplants/plant/Chimonanthus_praecox

[ ۱۳٩٢/٤/۱٩ ] [ ۸:٢۱ ‎ب.ظ ] [ آزاده رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
موضوعات وب
RSS Feed

Google

در اين وبلاگ