باغبانی سبز
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

زنبق Iris به جنس  Iris و خانواده  Iridaceae تعلق دارد و بومی مناطق مختلفی در نیمکره شمالی می‌باشند. در جنس زنبق در حدود 300-260 گیاه گلدار شناسایی شده است که برخی از آنان و همچنین دورگه‌های حاصل از آنان به دلیل گلهای زیبایی که دارند بسیار مورد توجه واقع شده‌اند. عادات رشدی زنبقها ، شکل آنان و رنگ گلها متنوع و متفاوت است اما به طور کل گیاهانی چند ساله هستند و اگرچه اکثر آنان ریزوم دارند اما برخی از آنان، بخصوص نمونه‌هایی که بومی مناطقی با آب و هوای خشک‌تر، هستند دارای پیاز می‌باشند. 


دوستان عزیز. لطفا مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم.

بنابراین از این نظر زنبق‌ها را می توان در دو گروه عمده قرار داد: ریزوم‌دار (ساقه زیرزمینی) و پیاز‌دار. زنبق‌های ریزوم‌دار معمولا 10-3 عدد برگ شمشیری شکل دارند که به شکل متراکم (حالتی همانند یک بادبزن) رشد می کنند و در زنبق ‌های پیاز دار معمولا حاشیه برگها کمی برگشته و حالتی لوله ای شکل دارند. برگهای گیاهان زنبق نیمه همیشه سبز هستند یعنی ماندگاری یا عدم ماندگاری آنان به دمای هوای بستگی دارد و در هوای سرد و زمستانی از بین می روند اما در مناطق گرمتر توانایی نگهداری برگهایشان را دارند. دمگلهای گلهای زنبق پرورش معمولا بلند هستند و گلها از سه گلبرگ و سه کاسبرگ همرنگ گلبرگها تشکیل شده اند .گلبرگهایی که حالت ایستاده دارند standardو کاسبرگهایی که حالت آویخته دارند fall نامیده می شوند. بر روی کاسبرگ برخی از انواع کرکهایی دیده می شود که بر اساس وجود این کرکها زنبقها در دو گروه عمده و کلی قرار میگیرند که در ادامه مطلب با آن آشنا می‌شویم. زمان گلدهی اکثر گلهای زنبق در اواخر بهار / اوایل تابستان است و برخی از آنان در اواخر تابستان گلدهی مجدد دارند رنگبندی در گلهای زنبق متنوع و گاه بسیار زیبا است.

تصویر فوق: ریزوم زنبق. تصاویر مثالهایی از پیازها در ادامه مطلب آورده شده است.

تصویر فوق: standard و fall (البته تعداد fall نیز سه عدد است که یکی از آنها در تصویر مشاهده نمی شود)

تصویر فوق: نمونه ای از برگهای زنبقهای ریزوم دار.

تصویر فوق: مثالی از نوع برگهای زنبقهای پیاز دار به حالت لبه برگها توجه کنید.

 به دلیل تنوع موجود در بین زنبقها ، در عمل طبقه‌بندی علم گیاهشناسی جنس Iris به شش زیرجنس (subgenus) تقسیم شد این و هر زیرجنس به بخشهایی تقسیم شد تا طبقه بندی این گیاهان به شکل حرفه‌ای‌تر انجام گیرد. نام زیرجنسها را در ادامه مشاهده می کنید اما نام برای نام بخشهای هر زیرجنس و گونه هایی که در هر بخش قرار میگیرند لطفا به لینک زیر مراجعه کنید

Iris- Limniris-Xiphium-Scorpiris-Nepalensisi-Hermodactyloides

http://en.wikipedia.org/wiki/Iris_(plant)

زنبق های ریش دار و بدون ریش

همانطور که اشاره کردم در برخی از انواع زنبق و بر روی کاسبرگها زوائدی کرک مانند  دیده می‌شود که وجود یا عدم وجود این کرکها موجب شده است که زنبقها را بتوان در دو گروه عمده تقسیم بندی کرد . به زنبقهایی که چنین کرکهایی دارند  ریش دار Bearded Iris (که با نام زنبقهای آلمانی German Iris نیز شناخته می‌شوند) و به زنبقهایی که این کرکها را ندارند Beardless Iris گفته می شود که از مهمترین آنان می توان به زنبقهای ژاپنی Japanese iris (با نام علمی I.ensata و قامتی نسبتا بلند 60 الی 120 سانتیمتر و گلدهی اواخر تابستان ) و  زنبقهای سیبری Siberian iris(با نام علمی I.sibirica به ارتفاع حدود 45 سانتیمتر الی 120 سانتیمتر ) اشاره کرد . زنبقهای بدون ریش گاهی apogoniris یا apogon خوانده میشوند.

تصویر فوق: کرکها در زنبقهایی که اصطلاحا ریش دار Bearded خوانده می شوند. نمونه بارز و معروف اینگونه زنبقها ، زنبقهای آلمانی German Iris هستند.

تصویر فوق: نمونه ای از زنبقهای ژاپنی به نبودن کرک بر روی کاسبرگها دقت کنید.

تقسیم بندی زنبقهای ریش دار

از جمله زنبقهایی که بسیار مورد توجه قرار میگیرند زنبقهای ریش دار  هستند که اکثرا به گونه Iris germanica (زنبقهای آلمانی German iris)تعلق دارند . این زنبقها تنوع بسیار دارند و به همین دلیل آنان را با توجه به طول و ارتفاعی که دارند در چند گروه قرار میدهند که عبارتند از : مینیاتور کوتاه قامت Miniature dwarf(ارتفاع تا 20 سانتیمتر) ، کوتاه قامت استانداردStandard Dwarf(ارتفاع از 20 سانتیمتر الی 37.5 سانتیمتر) مینیاتور بلند قامت Miniature Tall (ارتفاع از 40 سانتیمتر الی 62.5 سانتیمتر) قامت متوسط Intermediate( سانتیمتر الی 67.5 سانتیمتر) و بلند قامت (بالای 70 سانتیمتر)

 

تصویر فوق: زنبقهای ریش‌دار بر اساس ارتفاعی که دارند به چند گروه تقسیم بندی می شوند.

توجه: علاوه بر واژه German iris که به زنبقهای آلمانی ترجمه می شود ، گروه دیگری از زنبقهای نیز وجود دارند که البته نام انگلیسی آنان Dutch iris است که ترجمه آن نیز زنبق آلمانی می شود اما تفاوت این دو گروه در این است که German iris ریزوم دار هستند اما Dutch iris پیاز دار هستند. دلیل نامگذاری German iris این است که آنان از گونه Iris germanica منشا گرفته اند اما دلیل نامگذاری Dutch iris این است که این زنبقها توسط اصلاح گران آلمانی با استفاده از دو گونه Iris tingitana  و Iris xiphium تولید و ارائه شده اند.

زنبقهای پیاز دار

بسیاری از زنبقها ریزوم دارند اما زنبقهایی نیز وجود دارند که ساختار زیرزمینی آنان پیاز است. برخی از گونه های این زنبقها عبارتند از:

  •  Iris reticulata گلهایی ارغوانی تیره و گلدهی در اوایل بهار
  •  Iris danfordiae گلهای زرد رنگ و گلدهی اوایل بهار
  • Iris histrioides گلهای آبی رنگ و گلدهی اوایل بهار
  •  Iris xiphium گلهای جذاب تر با گلدهی دیرتر.  این گروه به زنبقهای اسپانیاییSpanish iris نیز معروف هستند
  • Iris xiphoides گلهای بزرگتر دارند با گلدهی دیرتر .این گونه به زنبقهای انگلیسی English iris نیز معروف هستند

تصویر فوق: مثالهای از برخی انواع زنبقهای پیازدار به همراه اندازه و شکل پیاز آنان

توضیح بیشتر در رابطه با زمان گلدهی زنبقها

زمان گلدهی این گیاهان در بین گونه های مختلف تا حدودی متفاوت است بسیاری از نمونه های ریش‌دار(آلمانی) از اوایل بهار تا اوایل تابستان گلدهی دارند. نمونه هایی که گلهای کوچکتر دارند زودتر و نمونه هایی که گلهایی بزرگتر دارند دیرتر گلدهی دارند. در میان زنبقهای بدون ریش، برخی از گونه ها از اواخر بهار تا اواسط تابستان گلدهی دارند. برخی از زنبقها که به زنبقهای سیبری معروف هستند (Iris sibirica) و زنبقهای ژاپنی (Iris ensata) که از جمله بلند قامت ترین زنبقها هستند از اواسط بهار تا اوایل تابستان  و حتی اواخر تابستان گلدهی دارند. گلدهی زنبقهای پیازدار که به زیرجنس Xiphium تعلق دارند از اواسط بهار تا اواسط تابستان می باشد. همچنین زنبقهایی وجود دارند که دو مربته گلدهی در طی سال دارند که مربته دوم گلدهی معمولا در اواخر تابستان است.

شرایط محیطی

آبیاری: اکثر زنبقها بخصوص زنبق های ریش دار که دارای ریزوم هستند به پوسیدگی به دلیل ماندگاری آب در اطرافشان حساس هستند همچنین اصولا این گیاهان به خشکی خاک مقاومت قابل قبولی دارند. به همین دلیل توصیه می‌شود که در آبیاری این گیاهان زیاده روی نشود و آبیاری شوند که سطح خاک تا عمق حدود 7 سانتیمتر تقریبا خشک شده باشد. از طرفی برخی از زنبقها همانند زنبقهای ژاپنی به خوبی خاک مرطوب را تحمل می کنند و مشکلی برای آنها بوجود نمی آید به طوریکه آنان رادر اطراف آبگیرها و برکه ها میتوان کاشت. همچنین زنبقهای کوتاه قامت پیاز دار (همانند Iris reticulata و Iris danfordiae) نیز رطوبت را در خاک نمی‌پسندند از بین می روند به همین دلیل این نوع از زنبقها را در خاکهایی شنی و یا در زمینهای صخره ای می کارند.

تصویر فوق: اگرچه اکثر زنبقها بخصوص بسیاری از انواع ریزوم دار با ماندگاری آب در خاک مشکل دارند اما برخی از انواع زنبقها مانند زنبقهای ژاپنی (که از نوع پیاز دار نیز هستند) با وجود آب به خوبی رشد می کنند. البته این مسئله در مورد تمامی زنبقهای پیاز دار صدق نمی کند و برخی از آنان نیز به ماندگاری آب در اطراف پیازهایشان حساس هستند و از بین می روند.

نور: زنبقها به مکانی با حداقل 8-6 ساعت نور مستقیم خورشید نیاز دارند. نور اندک محیط از جمله دلایل عدم گلدهی این گیاهان است.

دما: قسمت های زیرزمینی زنبقها شاید بتواند سرمای دما را تا حد قابل توجهی تحمل کند . به نحوی که طیف دمایی 1- الی 35- درجه سانتیگراد برای انواع مختلف آن قابل تحمل اعلام شده است . اما مسئله ای که قسمت زیرزمینی این گیاهان بخصوص ریزومها را در طی فصل سرد آزار می دهد وجود رطوبت در خاک به دلیل بارندگی برف و باران است. به همین دلیل توصیه می شود با فرارسیدن فصل سرما ، قسمت زیرزمینی را در آورد و در مکانی خنک و تاریک در میان پیت موس و یا خاک اره نگهداری کرد و فقط در حدی آنها را مرطوب نگهداشت که مانع از چروکیدگی آنان به دلیل از دست دهی رطوبت داخلی آنان شویم. با بهبود یافتن شرایط محیطی مجددا آنان را در مکان مورد نظر کشت کرد.  اما اگر مکانی که زنبقهای خود را کاشته اید به دور از خطر ماندگاری آب در زمستان است میتوانید قبل از شروع یخبندان لایه ای از مالچ (مواد ارگانیک همانند خاک برگ یا کود پوسیده ) به ضخامت 10-7 سانتیمتر بر روی محل استقرار ریزومها و یا پیازها قرار دهید . البته این لایه با فرارسیدن فصل رویش باید برداشته شود. زیرا در فصل رویش و به دلیل نیاز گیاه به آبیاری این لایه ها می توانند دلیلی بر ماندگاری رطوبت در سطح خاک و افزایش احتمال پوسیدگی ریزومها شوند.

خاک: به خاکی با زهکش بسیار خوب نیاز دارند . ماندگاری آب در خاک یکی از دلایل پوسیدگی ریشه های این گیاه است. به همین دلیل خاک آنان تا عمق حداقل 40-30 سانتیمتری باید سبک باشد و آب را  در خود حبس نکند. به همین دلیل در زمان آماده سازی خاک مکان کاشت این زنبقها از موادی مانند خاک برگ و یا کود بسیار پوسیده دامی می توان استفاده کرد تا شرای زهکش را بهبود دهد. از کودهایی با نیتروژن پایین دو بار در سال یکی در بهار و دیگری یک ماه بعد از تولید غنچه ها از کود 10-10-10 و یا 10-10-5 . همچنین در فصل پاییز می توان از کود 10-10-0 استفاده کرد.کود را مستقیما روی ریزومها نریزید می تواند موجب سوختن آنها شود.زنبقها را حدودا با فاصله 45 الی 55 سانتیمتر بکارید. در طی فصل رشد لزومی به استفاده از مالچ نیست زیرا مالچها رطوبت بیشتری در خاک نگهداشته و احتمال پوسیدگی را افزایش می دهند. البته اگر در منطقه ای با تابستانهای گرم زندگی می کنید بهتر است که با خاک روی ریزومها را حتما در روزهای گرم به ضخامت حدود 3-2 سانتیمتر   بپوشانید تا مانع از خشک شدن آنان به دلیل تابش اشعه افتاب و هوای گرم میانه روز شوید.

تصویر فوق: لزومی ندارد که تمامی ریزوم در زیر خاک قرار گیرد بلکه قسمتهایی از آن مشاهده می شوند. البته اگر تابستانی گرم با احتمال تابش اشعه مستقیم خورشید وجود دارد میتوان تا حدود 3-2 سانتیمتر در روزهای گرم بر روی ریزومها خاک ریخت .

تکثیر: تقسیم ریزومهای زنبقهایی که مدتها است در یک گوشه از باغچه کاشته اید هر 4-3 سال باید انجام شود تا برگسار متراکم نشوند و از گلدهی آنان کاسته نشود. زمان تقسیم در زمانی است که گیاه در رکود نسبی به سر برد. یعنی از اواسط تیر ماه تا اواخر شهریور بسته به اینکه زمان گلدهی چه موقعی بود است برخی از منابع  6-4 هفته بعد از اتمام گلدهی و در برخی از منابع علمی  20-12 هفته بعد از ظهور جوانه های گل را برای این عمل مناسب دانسته اند. البته استثناء نیز وجود دارد . بهترین زمان تقسیم و  کاشت ریزومهای زنبقهای ژاپنی و سیبری در اوایل بهار است قبل از اینکه رشد شروع شود اگرچه در اواخر تابستان نیز می توان نسبت به تقسیم ریزوم و تکثیر آنان اقدام کرد اما استقرار گیاهان جدید کمی مشکل تر صورت می گیرد. حدود یک سوم از طول برگها باقی بگذارید و بقیه راقطع کنید و سپس میتوان ریزومها را از خاک در آورد. ریزومها را می توان تقسیم کرد. زمان کاشت زنبق درگلدان در بهار توصیه شده است  برای کاشت ریزومها گودالی به قطر 30 سانتیمتر  و عمق 10 سانتیمتر کافی است . لزومی به کاشت عمیق ریزومهای این گیاه نیست و قسمتی از آنها میتوانند در سطح خاک قرار گرفته دیده شوند. اما در مورد زنبقهای پیازدار وضعیت متفاوت است به گونه ای باید کاشته شوند که حتما در خاک مدفون شده و مشاهده نشوند. مثلا محبوب ترین نوع زنبقهای پیاز دار یعنی Dutch iris در عمق 10 سانتیمتری کاشته می شوند و بین پیازها نیز حدود 7 سانت فاصله در نظر گرفته می شود. همچنین در مورد سایر زنبقهای پیاز دار نیز باید گفت که عمق کاشت پیاز آنان بین 7 الی 10 سانیتمتر است. زمان کاشت پیازها نیز در پاییز است البته در مکانهایی که سرمای زمستان در آن کمتر از حدود 12- درجه سانتیگراد نمی شود. با این وجود معمولا اگر پیاز زنبقها در بهار کاشته شود معمولا سیستم ریشه ای عمیق و گلدهی مناسبی نیز نخواهد داشت و فصل پاییز برای کاشت آنان مناسب تر است بنابراین اگر در مکانی سرد زندگی می کنید که هوا در طی پاییز و زمستان بسیار سرد می شود بهتر است که پیازها را بکارید اما تمهیداتی بکار برید که پیاز ها از سرمازدگی در امان بمانند.

تصویر فوق: مراحل تکثیر با ریزوم. در تصاویر یک ، دو و سه بوته از خاک بیرون آورده می شود و قطعات ریزوم آن تقسیم می شوند. عمل تقسیم را میتوان با جسمی تیز همانند قیچی و یا چاقو انجام داد. بعد از آن برگها را کوتاه می کنیم. سپس برای کاشت می توان همانند تصویر شماره 4 وسط خاک را کمی بالا آورد تا ریزوم را به همراه ریشه هایی که دارد راحت تر بر روی سطح خاک قرار داد. در تصاویر پنج و شش ریزوم را کاشت و با دادن خاک در اطراف آن ، آنرا در خاک مستقر می کنیم.توجه داشته باشید که عمق کاشت ریزومها سطحی است و ریزومها عمیق کاشت نمی شوند.

 آفات و بیماری: شایع ترین آفت این گیاه  حشره چوب خوار iris borer  است که لارو آنان از برگها و ریزومها تغذیه می کند و می توان ریزومها را از بین ببرد. از دیگر آفات این گیاه می‌توان به تریپس، شته، مگس سفید اشاره کرد. از بیماریها نیز میتوان به پوسیدگی نرم باکتریایی، پوسیدگی باکتریایی و یا قارچی طوقه، لکه برگی قارچی اشاره کرد.

تصویر فوق: نمایی از بیماری لکه برگی زنبق

تصویر فوق: لارو چوب خوار که به ریزوم زنبق آسیب رسانده است.

هرس: در طی فصل رشد گلها را بعد از پژمردگی ازگیاه مادری جدا کنید به نحوی که از طول ساقه گل حداکثر 5 سانتیمتر باقی بماند. برگها را در پاییز از قسمت های پایین قطع کنید. به نحوی که فقط حدود 20-15 سانتیمتر از انتهای آنان باقی بماند .

 

 

 

منابع

http://www.bhg.com/gardening/flowers/perennials/how-to-grow-maintain-and-divide-bearded-iris/

http://www.almanac.com/plant/irises

http://www.schreinersgardens.com/how-to-grow-and-care-for-iris

http://www.gardencrossings.com/Iris-Care

http://www.irises.org/About_Irises/Cultural%20Information/Grow_Bearded.html

http://www.bbg.org/gardening/article/irises_for_summer_and_fall

http://www.leonineiris.com/l9i_edu/l9iedu_bulbculture.html

http://www.ces.ncsu.edu/hil/hil-8506.html

http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=c389

http://en.wikipedia.org/wiki/Iris_(plant)#Bearded_rhizomatous_irises

http://gardening.ktsa.com/pages/8339793.php?

http://www.irisinapril.com/Bearded_Iris_Culture.pdf

http://mtpleasantiris.com/ensatacare.html

http://ccesuffolk.org/assets/Horticulture-Leaflets/Growing-Iris.pdf

http://www.britishirissociety.org.uk/irisguide.html

http://pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/JunoIrises

http://www.walking-p-bar.com/shopsite/Planting-and-Gardening-Guide.html

http://extension.usu.edu/boxelder/files/uploads/iris.pdf

http://homeguides.sfgate.com/plant-iris-bulbs-49517.html

[ ۱۳٩٢/٩/٢۳ ] [ ٧:٢٥ ‎ب.ظ ] [ آزاده رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
موضوعات وب
RSS Feed

Google

در اين وبلاگ