باغبانی سبز
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

زغال اخته Cornus mas (مترداف با C. mascula) به خانواده Cornaceae تعلق دارد و بومی نواحی جنوبی قاره اروپا، ارمنستان، آذربایجان، گرجستان، ایران(در جنگلهای ارسباران) و جنوب غربی آسیا است. زغال اخته درخت و یا بوته ای خزانپذیر با قامت متوسط یا بلند است که 12-5 متر ارتفاع می باید و قطر تنه به حدود 19-15 سانتیمتر می‌رسد. البته نمونه های پرورشی این گیاه معمولا تا حدود 8-7 متر رشد می کنند.

 


دوستان عزیز. لطفا مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم.

پوست ساقه های اصلی تیره است اما ساقه های جوان سبز رنگ هستند. برگها 10-4 سانتیمتر طول و 4-2 سانتیمتر عرض دارند . گلها کوچک به قطر 10-5 میلیمتر هستند و چهار گلبرگ زرد رنگ دارند و در دسته های 25-10 تایی در اواخر زمستان/ اوایل بهار و قبل از رشد برگها شکوفا می شوند. میوه های این گیاه قرمز رنگ هستند، 2 سانتیمتر طول و 1.5 سانتیمتر قطر دارند.گلهای زرد رنگ و میوه های این گیاه بخشهایی هستند که مورد توجه قرار می‌گیرند . انبوه گلهای زرد رنگ در اواخر زمستان/ اوایل بهار و زمانی که درخت هنوز برگ ندارد بسیار جلب توجه می کند.  میوه ها اواسط الی اواخر تابستان می رسند و زمانی قابل خوردن است که از درخت به پایین بیفتد. میوه رسیده قرمز تیره و یا زرد رنگ هستند که البته نوع قرمز رنگ آن متداول‌تر است. از میوه های این گیاه به شکل تازه خوری، خشکبار، تهیه نوشیدنی و یا مربا استفاده می شود. اگرچه اندازه میوه های این گیاه به شکل معمول حدود 2-1.5 سانتیمتر است اما ارقامی از این گیاه پرورش یافته اند که میوه هایی درشت تر با قطر حدود 4 سانتیمتر نیز تولید می کنند. میوه های زغال‌اخته منبع بسیار خوبی برای ویتامین c است . در بین نمونه هایی که به خاطر زیبایی و نه استفاده از میوه پرورش می یابند، انواعی وجود دارند که برگهایی ابلق دارند که زیبایی خاص خود را دارند.مورد جالب توجه دیگری که در مورد گیاه زغال اخته وجود دارد عدم شناور ماندن آن بر روی آب برخلاف اکثر  چوب سایر گیاهان است. وب این گیاه چگالی بالایی دارد و به درون آب فرو می رود. از نامهای انگلیسی زغال اخته می توان به Cornelian cherry, European cornel و Dogwood اشاره کرد.

توجه: در حالیکه که گونه Cornus mas  به دلیل گلهای که در اواخر زمستان/ اوایل بهار و همچنین میوه هایی که تولید می کند مورد توجه قرار گرفته است برخی دیگر از گونه های جنس cornus به دلیل رنگ زیبای شاخسارشان در طی زمستان مورد توجه قرار گرفته اند که از جمله این گونه ها می توان به C.alba, C.sericea, C. sanguinea‌ اشاره کرد که رنگ قرمز – نارجی شاخه هایشان بسیار زیبا است. البته این نمونه ها در طی فصل رشد ساقه هایی نسبتا سبز رنگ به همراه گلهایی سفید رنگ دارند و در اثر سرمای زمستان ساقه ها قرمز رنگ می شوند. این نمونه اکثرا همانند بوته رشد می کنند. برخی دیگر از گونه های این جنس همانند C.florida, C.kousa, C.capitata,C.nuttallii درختچه هایی هستند که به دلیل گلهای زیبایی که به رنگ سفید و یا صورتی  دارند مورد توجه قرار گرفته اند البته این نمونه ها خاکهایی با کمی اسیدیته پاییتر را ترجیح می دهند.تصاویری از این گونه ها را در انتهای مطلب آورده ام.

شرایط محیطی

آبیاری: درختان جوان زغال اخته به آبیاری منظم نیاز دارند بنابراین زمانی که سطح خاک نسبتا خشک شد نسبت به آبیاری اقدام کنید. اگر بافت خاک گیاه از نوع متوسط باشد(نه خیلی سبک و شنی و نه خیلی سنگین) در اوایل رشد هفته ای یک مرتبه آبیاری  این گیاه کافی است. درختان بالغ را اگرچه لزومی ندارد که آبیاری کنیم اما توجه داشته باشید که اصولا مقاومت زغال اخته نسبت به خشکی خاک متوسط و میانه است و تحمل خشکی کشیدن برای مدت طولانی را ندارد. بنابراین به طور کل بهتر است که کشت و پرورش این گیاهان در مناطقی انجام شود که ریزش باران و مرطوب شدن خاک بخصوص در طی تابستان و همچنین گرمای تابستان در حد قابل قبولی باشد تا گیاهان بالغ و استقرار یافته خشکی نکشند. در غیر اینصورت رشد و همچنین گلدهی و میوه دهی این گیاه با کیفیت و کمیت پایینی انجام می شود. به کارگیری از پوشش مالچ (مالچ به موادارگانیک همانند خاک برگ گفته می شود) در اطراف تنه گیاه و بر روی سطح خاک به ضخامت 7-5 سانتیمتر در طی فصل خشک و گرم می تواند تا حدودی به حفظ رطوبت خاک و خنک نگهداشتن آن کمک کند.

نور:زغال اخته را می توان در مکانی با نور کامل آفتاب (حداقل 8-6 ساعت نور مستقیم آفتاب) و یا نیمه سایه-نیمه آفتاب(حداقل 5-4 ساعت نور مستقیم آفتاب) کاشت. وجود مکانهای سایه مانع از گلدهی و همچنین تشکیل میوه می شود.

دما: زغال اخته در طی زمستان دما را تا حدود 25-درجه سانتیگراد تحمل می کند اما با گرمای تابستان میانه چندانی ندارد بخصوص اگر در منطقه ای زندگی می کنید که به طور کل رطوبت کمی نیز وجود دارد. روزهای گرم و وزش بادهای خشک و گرم از جمله دلایل ریزش برگهای این گیاه است که می تواند منجر به ظاهر بیمار گونه این گیاه شود به همین دلیل این درختان در مناطقی که تابستانهای گرم و بخصوص خشکی دارند خوب به عمل نمی آیند. حتی اگر در مکانی کاشته شوند که در بعد از ظهر روزهای گرم تابستان از سایه برخوردار باشد باز هم وزش نسیم های گرم تابستانه آنها را آزار می دهد.

خاک: زغال اخته در برابر خاک چندان سختگیر نیست و در خاکهایی با بافت متوسط که البته زهکش خوبی داشته باشند می توانند رشد کنند.  البته وجود مواد ارگانیک(همانند خاک برگ یا کود بسیار پوسیده گاوی) به رشد و میوه دهی این گیاه کمک می‌کند. زمان کاشت این گیاه در مکان جدید در تابستان است و اگر در سایر زمانهای سال بخصوص در طی پاییز اقدام به کاشت این گیاه کنیم، از رشد خوبی برخوردار نخواهد بود. کوددهی به این گیاه به طور کل لازم نیست بخصوص اگر هر ساله با شروع فصل بهار از پوشش مالچ (پوشش خاک برگ و یا کود بسیار پوسیده گاوی ) به ضخامت حدود 7-5 سانتیمتر در اطراف تنه گیاه و بر روی خاک استفاده شود. توجه کنید که درختان جوان در سالهای اولیه رشد ممکن است گل تولید کنند اما میوه ای ندهند . کافی است صبر کنیم تا درخت بزرگتر و بالغتر شود و نیاز چندانی به مصرف کود نیست. به هر حال اگر به کوددهی اصرار دارید می توانید از فرمولهایی ملایم همانند 10-10-10 استفاده کنید.

تکثیر: کاشت بذر یکی از روشهای تکثیر این گیاه است. بهتر است زمانی که میوه های رسیده از درخت جدا می شوند، یعنی در اواخر تابستان نسبت به کاشت بذر تازه اقدام کرد. البته بذرها باید از قسمت گوشتی میوه جدا شوند زیرا قسمت گوشتی میوه از جوانه زنی بذر جلوگیری می کند. اگر بذرها به سرعت کاشته نشوند و نگهداری شوند باید قبل از  کاشت در مکانی سرد و مرطوب در دمای 4.4 درجه سانتیگراد  به مدت 4-3 ماه نگهداری شوند.همچنین به گفته برخی از پرورش دهندگان وجود یک دوره گرما قبل از عمل سرمادهی مرطوب به جوانه زنی بهتر این بذرها کمک می‌کند. عمق مناسب کاشت بذر کمتر از 1 میلیمتر است و از مخلوط خاک برگ+شن و یا کوکوپیت +پرلایت می توان برای کاشت این بذرها استفاده کرد.دمای مناسب جوانه زنی 29-21درجه سانتیگراد است و جوانه زنی بذر اگر شرایط بسیار خوب و مساعد باشد در حدود 14-13 هفته طول می کنشد اما امکان دارد که این مدت زمان با توجه به شرایط محیطی بخصوص اگر بذر تازه نباشد و مدتی را در انبار گذارنده باشد تا 18 ماه نیز افزیش یابد.

تصویر فوق: بذرهای گیاه. این بذرها از پوشش قرمز و یا زرد رنگ میوه جدا شده اند.

گرفتن قلمه راه دیگر تکثیراین گیاه است که قلمه ها از انتهای ساقه های جانبی گیاه و از چوب نیمه رسیده و در اواسط تابستان تهیه می‌شوند. اگر از چوب رسیده بخواهیم قلمه تهیه کنیم، ساقه های حاصل از رویش فصل جاری مناسب تر هستند. همچنین اگر این نوع قلمه قطعه ای از چوب دوساله را در قسمت پایین خود داشته باشد بهتر جوانه می‌زند. به این نوع قلمه ها (قلمه هایی که قطعه ای از چوب قدیمی تر را در قسمت پایین خود دارند) اصطلاحا قلمه پاشنه دار گفته می شود. زمان گرفتن قلمه چوبی درختان زغال اخته در فصل پاییز است. استفاده از هورمونهای ریشه زایی به تولید ریشه در قلمه های این گیاه کمک می کند. برای کاشت قلمه می توان از مخلوط خاک برگ+شن و یا کوکوپیت +پرلایت و یا هر مخلوط دیگری که علاوه بر سبک بودن رطوبت را نیز بتواند حفظ کند استفاه کرد. حدود 8-6 هفته طول می کشد تا قلمه ها ریشه تولید شود. خوابانیدن ساقه های گیاه روش دیگر تکثیر است که در این روش ساقه های موجود در پایین گیاه را که به سطح خاک نزدیکتر هستند خوابانیده می شوند به نحوی که قسمتی از طول ساقه در زیر خاک قرار بگیرد. ناحیه ای که با خاک در تماس است به تدریج ریشه تولید می کند و مدت زمان ریشه زایی ساقه خوابانیده شده حدود 9 ماه است.پس از این مدت می توان این ساقه را به عنوان گیاهی مستقل از گیاه مادری جدا کرد و در مکانی جداگانه کشت کرد.

هرس: این گیاه در طی سال پاجوش تولید می کند که می تواند به تدریج موجب گسترده تر شدن این گیاه و اشغال فضای بیشتری شود به همین دلیل می توان با حذف منظم و سالیانه پاجوشها، این مسئله را کنترل کرد. به طور کل با هرس می توان رشد این گیاه و شکل آنرا البته تا حدودی کنترل کرد به همین دلیل امکان استفاده از این گیاه به عنوان پرچین نیز وجوددارد. زمان مناسب هرس برای این گیاهان اوایل تابستان است البته در صورتیکه درخت برای پرورش میوه مورد استفاده قرار میگیرد می توان بعد از برداشت میوه ها نسبت به هرس اقدام کرد.  توجه داشته باشید که اگر هرس این گیاه به شکل منظم و سالیانه و مطابق برنامه ای مشخص انجام شود امکان نگهداری این گیاه در گلدان نیز وجود دارد.

آفات و بیماری: بیماری و یا آفت خاصی این گیاه را تهدید نمی کند. به هر حال نوعی پشه وجود دارد که بر روی سرشاخه های این درختان گال ایجاد می کند. برگهای موجود بر روی ساقه های آلوده ممکن است بدشکل شوند و بریزند و این شاخه ها نیز گل تولید نمی کنند. کوتاه کردن چنین شاخه هایی از روشهای مبارزه با این نوع گال است. معندچی برگ آفت دیگری است که خطوطی قهوه ای رنگ بر روی برگها ایجاد می کند و حتی ممکن است که تمامی پهنک برگ بجز ناحیه رگبرگها از بین بروند. این حشرات آسیب جدی به گیاه وارد نم کنند. کنه های گیاهی نیز می توانند گاهی در تعداد زیاد این درختان را مورد حمله قرار دهند که برای مبارزه با انها از روغنهای باغبانی در طی زمستان استفاده می شود. از بین بیماری ها نیز می توان به سفیدک پودری و بیماری لکه برگی که توسط قارچهای مختلف ایجاد می شوند اشاره کرد. در مورد این بیماریها جمع آوری برگهای آلوده ریخته شده در پای گیاه، قطع کردن ساقه ها و برگهایی که به شدت علائم نشان می هند و به کارگیری سموم قارچکش از جمله راهکارهای مناسب هستند.

 تصاویر زیر مربوطه به گونه Cornus mas (زغال اخته) هستند.

تصویر فوق: نمایی نزدیک از شاخه گلدار زغال اخته

تصویر فوق: نمایی از گلهای درخت زغال اخته در ابتدای بهار

تصویر فوق: نمایی نزدیک از گلهای زغال اخته

تصویر فوق: نمایی از گیاه در ابتدای فصل بهار و قبل از رویش برگهای زغال اخته

 

تصویر فوق: نمایی از گیاه در فصل تابستان

تصویر فوق: نمایی از برگهای زغال اخته

دو تصویر فوق: ارقامی از گیاه زغال اخته وجود دارند که برگهایشان ابلق است.

تصویر فوق: نمایی از پوست تنه زغال اخته توجه کنید که کوتاهی تنه اصلی و پراکندگی مناسب تنه های فرعی به دلیل هرس مناسب این گیاه بوده است.

دو تصویر فوق: نمایی از میوه های قرمز رنگ زغال اخته

تصویر فوق: اگرچه نمونه های معمول و پر طرفدار گیاه زغال اخته میوه هایی قرمز رنگ دارد اما این گیاه به طور کل دارای دو نوع رنگ میوه است : قرمز و زرد

 

 

تصاویر زیر مربوط به سایر گونه های جنس cornus هستند که آنها نیز به دلیل زیبایی گلها و یا رنگ بسیار زیبای زمستانه خود مورد توجه و کشت و پرورش قرار گرفته اند. نام هر گونه در زیر تصویر آورده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Cornus_mas

http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=j920

http://edis.ifas.ufl.edu/st193

http://namethatplant.wordpress.com/2009/03/08/a-very-un-dogwood-like-bloom/

http://apps.rhs.org.uk/advicesearch/profile.aspx?pid=360

http://www.pfaf.org/user/plant.aspx?LatinName=Cornus+mas

http://hvp.osu.edu/pocketgardener/source/description/co_mas.html

http://hort.ifas.ufl.edu/database/lppi/sp103.shtml

http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=539

http://www.telegraph.co.uk/gardening/howtogrow/3308195/How-to-grow-Cornus-mas.html

http://www.ehow.com/info_7928744_cornelian-cherry-trees.html

http://www.ehow.co.uk/how_8439441_cure-sick-dogwood-tree.html

http://arnoldia.arboretum.harvard.edu/pdf/articles/432.pdf

http://www.hort.uconn.edu/plants/c/cormas/cormas1.html

[ ۱۳٩٢/۱٢/٤ ] [ ۱۱:۱٠ ‎ب.ظ ] [ آزاده رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
موضوعات وب
RSS Feed

Google

در اين وبلاگ