باغبانی سبز
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

زعفران Crocus sativus به جنس Crocus و خانواده Iridaceae تعلق دارد. زعفران گیاهی چند ساله است که در طی فصل رشد حدود 30-20 سانتیمتر ارتفاع می یابد. از هر کورم (پیاز) زعفران بین 5 الی 11 عدد برگ بلند و باریک و حداکثر 4 عدد گل تولید می شود. گلها بنفش رنگ، زیبا و دارای 6 گلبرگ و 3 پرچم و یک کلاله هستند. کلاله در انتها سه شاخه می شود و قرمز رنگ است و قسمت خوراکی زعفران را تشکیل می دهد. البته ناگفته نماند که اندازه و ارتفاع کلاله و همچنین رنگ آن در انواع مختلف زعفران می تواند متغیر و متفاوت باشد. در ایران مرغوب ترین محصول مربوطه به استان خراسان است.


دوستان عزیز. لطفا مطالب وبلاگ باغبانی سبز را کپی برداری و انتشار نفرمایید. سپاسگزارم.

تصویر فوق: گل ، برگ، کلاله ، پرچم و کورم زعفران

مشخصات کورم : در ابتدا توجه کنید که کورم با پیاز فرق دارد. کورم ساختاری توپر دارد و فاقد برگهای فلس مانند است. هر کورم بالغ و رشد کرده زعفران حدود 5 سانتیمتر قطر و حدود 8 گرم وزن دارند. به طور کل کورمهایی که 3-2 سال عمر دارند از نظر تولید محصول در بهترین شرایط نسبت به کورمهای جوان تر و یا مسن تر هستند. بر روی سطح کورم الیافی وجود دارد که به پوشش کورم corm tunic شناخته می شوند و وظیفه آنان محافظت از کورم بخصوص جلوگیری از خشک شدن آن در طی فصل استراحت است.

تصویر فوق: کورمها با ریشه

عمق و زمان کاشتعمق کاشت کرومها معمولا در مناطق معتدل حدود 15-10  سانتیمتر است اما در مناطقی که زمستانهای بسیار سرد و یخبندان دارند عمق کاشت کمی بیشتر و در حدود 20-15 در نظر گرفته می شود.  فاصله کاشت کورمها از هم نیز 3-2 سانتیمتر است. البته این فاصله مربوط به زمانی است که تنها یک کورم در هر گودال کاشته شود. در مزارع زعفران معمولا در هر گودال تا حدود 3 پیاز می کارند و فاصله گودالهای کاشت را از یکدیگر  در حدود 20-15 سانتمیتر و فواصل ردیفهای کاشت را در حدود 25 سانتیمتر  در نظر میگیرند. اگرچه این فاصله زیاد به نظر می رسد اما توجه کنید که کاشت کورم در مزارع زعغران هر ساله انجام نمی شود. بلکه این کار هر 10-7 سال انجام می شود. بنابراین بعد از کاشت در سال اول و با رشد کورمهای دختری و بزرگ شدن مجموعه کورمها در سالهای بعدی، در نظر گرفتن این فاصله (یعنی 20-15 سانتیمتر) در زمان کاشت اولین کورمها مناسب است. از نظر زمان کاشت باید به شرایط آب و هوایی منطقه توجه کرد. به طور کل  گفته می شود که زمان کاشت کورمهای این گیاه از اوایل مرداد تا اواخر شهریور است. البته برخی از پرورش دهندگان اعتقاد دارند که به دلیل احتمال آسیب رسیدن به کورمها به دلیل آفتاب شدید و گرمای زیاد میانه تابستان ، مرداد ماه فصل مناسبی نیست و اواخر شهریور بهترین زمان برای این کار است . مقدار کورم در هر هکتار با توجه به ریزی و درشتی پیازها متفاوت است اما در هر هکتار از زمین مزرعه حداقل  3000-2500 کیلوگرم کورم این گیاه لازم است تا محصول مناسبی بدست بیاید. معمولا در هر گودال کاشت 3 پیاز در نظر گرفته می شود و فاصله کاشت نیز همانطور که قبلا اشاره شد 20-15 سانت است اما اگر کورمها به شکل منفرد در هر گودال کاشته شوند فاصله مناسب کاشت کورمها از هم حدود 8-6 سانتیمتر است.

عمر مزرعه زعفران و میزان محصول: عمر یک مزرعه زعفران (یعنی از کاشت کورمهای اولیه تا زمان بر هم زدن مزرعه و بیرون آوردن کورمها و کاشت کورمهای جدید ) بستگی به تعداد کورمهایی دارد که در سال اول کاشته می شود. اگر در یک گودال 3-2 کورم زعفران کاشته شود عمر مزرعه در حدود 10-8 سال است اما اگر این تعداد را به 8-5 پیاز افزایش دهیم عمر مزرعه نیز کاهش می یابد و به 8-5 سال می رسد. زیرا به دلیل تعداد بیشتر کورم در زمان کاشت، کورمهای جدید شکل گرفته در زیر خاک در مدت زمان کمتری به حداکثر تراکم خود می رسند و باید نسبت به بیرون آوردن آنها اقدام کرد.

چرخه رشد:  کورم زعفران از اواخر اردیبهشت ماه و در طی  ماه های تابستان را به شکل غیرفعال و در حالت استراحت به سر می برد. به همین دلیل بارندگی فقط در اوایل تا نیمه های بهار مناسب است و بهتر است که بعد از آن یعنی در اواخر بهار و یا طی تابستان ، آب و هوا خشک باشد. زیرا وجود رطوبت در طی دوران استراحت کورمها موجب افزایش مشکل پوسیدگی آنان خواهد شد. رشد  کورمها در اواخر تابستان / اوایل پاییز آغاز می شود و بعد از نخستین آبیاری که در مهر ماه انجام می شود شروع به رشد می کند و گلدهی انجام می شود بنابراین زمان اصلی گلدهی زعفران در پاییز است. . اگرچه آبیاری در ابتدای فصل پاییز برای تحریک گلدهی این گیاه ضروری است اما از طرفی وجود باران و یا آب و هوای سرد در طی دوران گلدهی موجب گسترش بیماری ها و کاهش میزان محصول می شود. . همانطور که قبلا نیز اشاره کردم کاشت کورم زعفران در سال اول انجام می شود و سپس با تولید پی در پی کورمهای دختری توسط کورمهای مادری که در سال اول کاشته می شوند ، لزومی به کاشت مجدد کورمها به مدت تقریبا 10-7 سال نیست. بعد از طی این مدت و به دلیل افزایش تراکم کورمهای موجود در زیر خاک و عدم وجود مکان کافی برای رشد و توسعه گلها و کورمهای جدید، می بایست کورمها را در ابتدای شروع دوران رکود و تا قبل از مرداد ماه از خاک مزرعه درآورد و در انباری مناسب قرار داد تا دوران رکود خود را طی کنند. در ماه مرداد امکان این که برخی از پیازها فعال شده باشند و به ریشه آنها آسیب برسد وجود دارد به همین دلیل بیرون آوردن کورمها می بایست تا قبل از فرارسیدن مرداد ماه انجام شود. سپس مرزعه را مجددا آماده سازی می کنند و نسبت به کاشت کورمها با تراکم مناسب برای شروع یک دوره 10-7 ساله دیگر اقدام کرد. توجه کنید که هر مقدار فاصله زمانی بین بیرون آوردن کورمها و کاشت مجدد آنها کمتر باشد ، آسیب رسی به آنها کمتر می شود و هر مقدار این فاصله زمانی بیشتر باشد مقدار محصول در سال اول بعد از کاشت آنان کمتر خواهد بود. همچنین از کاشت کورمها در اواسط تابستان باید خودداری کرد زیرادر این زمان دمای هوا بالا است و احتمال دارد که پیازها خشک شوند و صدمه ببینند. بنابراین بهترین شیوه این است که در اردیبهشت پیازها را از خاک درآورد زمین را بلافاصله آماده کرد و در خرداد ماه کورمها را مجدد کاشت کرد.

شرایط خاک و آماده کردن زمین: زعفران خاکی با زهکش بسیار خوب، سبک و شنی  و حاوی مواد ارگانیک (همانند کودهای دامی ) را می پسندد. ابتدا و برای شروع عمل زعفرانکاری ، زمین مورد نظر باید در فصل پاییز/ زمستان شخم زده شود تا خاک آن به خوبی و حداقل تا عمق 30-25 سانتیمتر نرم شود. . حدود 2 هفته بعد از انجام عمل شخم زنی خاک ، کود پوسیده دامی اضافه می شود. مقدار کود دامی که بکار می رود بسته به شرایط زمین و نوع خاک متغیر  و بین 30-15 تن در هر هکتار و به شکل میانگین 20 تن در هر هکتار است.  بعد از پخش کردن کود پوسیده گاوی بر روی زمین مجددا خاک شخم می خورد تا کودها به خوبی با خاک مخلوط شوند و سپس زمین صاف و هموار می شود. بعد از انجام این کارها و سپری شدن زمستان و آمدن بهار نیاز به انجام کار دیگری نیست اما بهتر است قبل از کاشت کورمها زمین مجدد شخم خورده و صاف شود تا هر گونه سله و یا ناهمواری کاملا از بین برود. برخی از پرورش دهندگان کورمها را در اواخر بهار/اوایل تابستان می کارند تا کورمها دوران رکود خود در طی تابستان را در مزرعه طی کنند. برخی نیز اعتقاد دارند که گرمای تابستان می تواند به کورمهای تازه کشت شده  آسیب برساند به همین دلیل در اواخر تابستان نسبت به کاشت کورمها در زمین اصلی اقدام می کنند. در سال اول کاشت و با توجه به دادن کود پوسیده دامی در زمان آماده سازی زمین جهت کاشت کورمهای زعفران نیازی به استفاده از کودهای شیمیایی نیست. از سال دوم به بعد پرروش دهندگان مختلف به شیوه های متفاوتی نسبت به کوددهی زمین اقدام می کنند. برخی هر سال و در اوایل فصل پاییز (مهر ماه) حدود 15 تن کود پوسیده دامی به همراه 150 کیلوگرم کود 15-15-10 به مزرعه میدهند. برخی دیگر از پرورش دهندگان از کود شیمیایی استفاده نمی کنند اما میزان کود دامی را بیشتر از 15 تن در هکتار و در حدود 25 تن در هکتار در نظر می گیرند و استفاده می کنند. همچنین برخی دیگر از پرورش دهندگان به جای مصرف کود حیوانی ، از کود شیمیایی استفاده می کنند به این صورت که قبل از کاشت کورمها به میزان 100 کیلوگرم کود فسفره و 200 کیلوگرم کود پتاسه در هر هکتار استفاده می کنند و 200 کیلوگرم در هکتار  کود اوره را نیز البته در چند مرحله به زمین می دهند.  برخی  نیز در مرداد و شهریور ابتدا 80-40 تن کود حیوانی را به خوبی با خاک مخلوط می کنند و سپس 200 کیلوگرم فسفات آمونیم و 250 کیلوگرم سولفات پتاسیم در هر هکتار استفاده می کنند . بعد از عمل کوددهی نوبت آبیاری و سله شکنی سطح خاک است. همچنین چون هر ساله فاصله کورمهای زعفران نسبت به سطح خاک کم می شود بنابراین بهتر است که هر سال لایه ای به ضخامت 3-2 سانتیمتر از خاک+کود بر روی سطح کل مزرعه پخش شود. علاوه بر آماده سازی زمین بهتر است که کورمها را نیز قبل از کاشت با یک قارچکش ضدعفونی کرد و سپس نسبت به کاشت آنان اقدام کرد. از جمله سمومی که در این مرحله استفاده می شوند می توان به سرزان، تیزان و گرامنیون و .... اشاره کرد.

زمان برداشت و میزان محصول:  زمان برداشت زعفران با توجه به شرایط آب و هوایی از اواخر مهر تا آذر ماه است و بهترین زمان برداشت صبح زود و قبل از طلوع آفتاب است. باز شدن و پژمرده شدن گلها به دلیل گرما و تابش نور خورشید یکی از دلایل کاهش حاصیت زعفران از نظر میزان رنگ دهی، طعم و عطر است. همچنین اگر این گلها زمانی که قبل از طلوع آفتاب که هنوز بسته هستند برداشت شوند، از احتمال آسیب مکانیکی و همچنین برخی از آلودگی ها مصون می مانند. به طور کل بعد از آبیاری مزرعه زعفران در اوایل پاییز ، گلهای این گیاه به تدریج ظاهر می شوند . عمر هر گل حدود سه روز است که اگر در همان روز اول برداشت شود به کیفیت محصول کمک می شود . با ظهور گلها  عملیات برداشت گلها نیز در همان روزها آغاز می شود و به تدریج پیش می رود تا همیشه گلها به شکل شاداب برداشت شوند. به همین دلیل برداشت گلهای زعفران یک مزرعه می تواند تا حدود 20 روز طول بکشد .

میزان محصول نیز بسته به نوع رقم زعفران و همچنین نحوه پرورش آن بین 5 تا 25 کیلوگرم در هکتار متفاوت است. معمولا در هر کیلوگرم محصول برداشت شده از مزرعه زعفران ، بین 2700-2000 عدد گل وجود دارد و از هر کیلوگرم گل این گیاه در حدود 17-12 گرم زعفران بدست می آید و به طور متوسط هر 170-150 عدد از گل زعفران حدود یک گرم زعفران خشک تولید می کند. 

نیازهای محیطی 

آبیاری: بعد از کاشت کورمهای زعفران در زمین، اولین آبیاری کورمها در مهر ماه انجام می شود. در مورد کورمهایی که چند سال است در یک مزرعه کاشت شده اند نیز به همین ترتیب است یعنی اولین آبیاری در مهر ماه انجام می شود. اگر آبیاری زودتر از این و در ماه های تابستان انجام شود، علاوه بر احتمال پوسیدگی کورمهای درون خاک،  به جای رشد و ظهور گل در فصل پاییز، برگها شکل می گیرند و رشد می کنند. بنابراین در آبیاری کورمهای این گیاه نباید عجله کرد. همچنین معمولا بعد از آبیاری بر روی سطح خاک سله شکل می گیرد که می بایست 5-3 روز بعد از آبیاری نسبت به سله شکنی سطح خاک اقدام کرد. در فاصله بین اولین آبیاری و ظهور و برداشت گلهای زعفران، نیاز به آبیاری دیگری نیست . بعد از آبیاری و گذشت 20-15 روز از آبیاری ظهور گل زعفرانها آغاز می شود و موقع برداشت آنان فرا می رسد. به همین دلیل و برای کم شدن از فشار کاری و تدریجی بودن کار، در مزارع زعفران همه مزرعه را در یک زمان آب نمی دهند بلکه آنرا به قطعاتی تقسیم بندی کرده و با فاصله زمانی این قطعات را آب می دهند تا ظهور گلها به تدریج باشد و اوج گلدهی تمامی قطعات با هم همزمان نباشد.  اما بعد از شکل‌گیری گلها و اتمام عملیات برداشت آنان و قبل از اینکه برگها به شکل طبیعی زرد شوند بهتر است که با توجه به شرایط محیطی و بارندگی های طبیعی هر 201-5 روز یکبار نسبت به آبیاری زمین اقدام کرد تا رشد کورمهای دختری در زیر خاک به نحو بهتری صورت گیرد  و درشتتر شوند. هر مقدار که بارندگی های فصل پاییز بیشتر باشد ، آبیاری مزرعه را می توان با فواصل بیشتری انجام داد. آبیاری در روزهای برفی و یخبندان و بسیار سرد زمستان  لازم نیست  زیرا در صورت انجام چنین کاری و آبیاری مزرعه زمانی که یخبندان است، احتمال پوسیدگی و آسیب به کورمها در زیر خاک به شدت افزایش می یابد. اما اگر زمستان بدون بارندگی و همچنین بدون یخبندان است  بهتر است که از زمان برداشت گلهای زعفران (که حدود ماه آبان در پاییز است) تا اردیبهشت سال بعد (و به خصوص اگر بارشهای بهاره وجود ندارد و یا زمستان خشک و بدون برف  و بالای صفر درجه است) هر 15 روز یکبار نسبت به آبیاری زمین اقدام کرد.

نور: این گیاه بهترین رشد خود را در مکانی با نور مستقیم آفتاب دارد. وجود سایه موجب کاهش رشد و عملکرد بسیار نامناسب زعفران می شود. به همین دلیل زمین هایی که برای احداث مزرعه زعفران در نظر گرفته می شود عاری از درخت هستند. زمینهایی که رو به جنوب هستند به دلیل دریافت نور بیشتر نسبت به سایر زمینها برای کاشت این گیاه بهترین هستند .

دما:حداقل دمای قابل تحمل برای کورم این گیاه در طی زمستان حدود 10- درجه سانتیگراد است و وجود پوشش برف  بر روی سطح زمین مزرعه برای مدت زمانی کوتاه نیز مشکلی برای کورمها ایجاد نمی کند. بنابراین مزارع زعفران باید در مناطقی احداث شوند که زمستانهای سختی نداشته باشند و همچنین در طی پاییز که فصل گلدهی است بادهای سرد و سخت نیز وجود نداشته باشد زیرا وجود چنین بادهایی موجب افت کیفیت گلها و کاهش گلدهی خواهد شد. همچنین وجود بهار ملایم همراه با بارندگی و تابستانی گرم و آفتابی و نسبتا خشک به رشد این گیاه کمک می کند. حداکثر دمای قابل تحمل در طی فصل گرم نیز بین 35 الی 40 درجه سانتیگراد است. وجود بارندگی در فصل گلدهی این گیاه یعنی پاییز به ضرر تولید محصول تمام می شود بنابراین پاییز نیز باید بدون نزولات آسمانی باشد تا به تولید محصول آسیب وارد نشود. مورد دیگری که در رابطه با دمای این گیاه مطرح می شود ، دمای نگهداری گلهای زعفران بعد از برداشت است که دمای معمولی یخچال برای نگهداری گلهای این گیاه تا زمان جداسازی کلاله (قسمت خوراکی و رنگین) مناسب است. همچنین برای خشک کردن این کلاله ها به منظور امکان نگهداری آنان به مدت طولانی می توان از دمای 60-50درجه به مدت 60-30 دقیقه استفاده کرد این روش با نام روش اسپانیایی معروف است و در مقایسه با روش ایرانی که کلاله ها را در دمای معمولی اتاق به مدت 12-8 روز قرار می دهند تا خشک شوند بسیار بهتر است زیرا موجب تثبیت بهتر رنگ می شود و امکان آلودگی قارچی محصول بسیار کمتر است.

تکثیر: کورم این گیاه برای یک سال زنده می ماند اما در طی فصل رویش و زندگی ، از کورم مادری کورمهای دختری تولید می شوند که در سالهای بعد عمل گلدهی بر عهده آنان است. بنابراین اگر در یک مکان کورم مادری را بکاریم، به شکل مرتب کرومهای دختری تولید می شوند و در طی یک فصل رشد می تواند حداکثر تا 10 عدد کورم دختری بوجود آورد. هر کورم تا حدی بزرگ می شود که حداکثر قطر آن به حدود 5 سانتیمتر می رسد. کورمها را می توان در طی فصل رکود بخصوص در اواخر فصل بهار از زمین درآورد و در صورت لزوم آنها را تقسیم کرد و مورد استفاده مجدد قرار داد.

تصویر فوق: کورمهای زعفران

 

دو تصویر فوق: گلهای زعفران. نوارهای باریک قرمز رنگ کلاله های گل هستند و بخش خوراکی زعفران را شکل می دهند.

تصویر فوق: یک مزرعه زعفران

منابع:

http://en.wikipedia.org/wiki/Saffron

http://pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/FallBloomingCrocusThree

http://www.edmansaffron.com/About%20Saffron.html

http://www.saffronbulbs.com/culture.htm

http://homeguides.sfgate.com/grow-crocus-sativus-24315.html

http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Crocus+sativus

http://www.gardensalive.com/article.asp?ai=1164

http://www.easytogrowbulbs.com/p-153-crocus-sativus-saffron-crocus.aspx

http://ziraatdergi.akdeniz.edu.tr/_dinamik/144/128.pdf

http://ucanr.org/sites/urbanhort/files/80135.pdf

 

 

[ ۱۳٩۳/۱/۱٢ ] [ ٢:٥۸ ‎ب.ظ ] [ آزاده رشیدی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ
موضوعات وب
RSS Feed

Google

در اين وبلاگ